Wydalenie za przestępstwa w Szwecji ma zostać znacząco zaostrzone w projekcie przedstawionym przez rząd i Szwedzkich Demokratów. Propozycja zakłada, że co do zasady kary surowsze niż grzywna mają prowadzić także do orzeczenia wydalenia, a nowe przepisy mają wejść w życie 1 września 2026 r. – jeśli zostaną przyjęte przez parlament. Jak podał rząd Szwecji, celem zmian jest ułatwienie wydalania cudzoziemców skazanych za przestępstwa.
Według informacji przedstawionych podczas konferencji i relacji mediów, rząd szacuje, że liczba wyroków z decyzją o wydaleniu może wzrosnąć z ok. 500 rocznie do ok. 3000. SVT i agencja TT podały, że chodzi o sześciokrotny wzrost liczby takich orzeczeń.
Wydalenie za przestępstwa w Szwecji
Z przedstawionych materiałów wynika, że rząd chce zmienić punkt wyjścia w sprawach o wydalenie. Obecnie – jak pokazano w materiałach Ministerstwa Sprawiedliwości – wydalenie może być aktualne przy karze surowszej niż grzywna, ale co do zasady wymagane są dodatkowe warunki, takie jak ryzyko recydywy albo odpowiednio wysoka kara (co najmniej sześć miesięcy więzienia). W projekcie te warunki mają zostać istotnie ograniczone.
W praktyce oznacza to, że rząd chce, aby wszystkie kary surowsze niż grzywna co do zasady prowadziły do wydalenia, a nie tylko część spraw spełniających obecne, bardziej restrykcyjne kryteria. Szwedzki rząd wskazuje, że zmiany mają objąć także mniej poważną przestępczość niż dziś.
Rząd podkreśla, że obecny odsetek takich orzeczeń jest niski. W materiałach prezentacyjnych resortu wskazano m.in., że w latach 2020–2023 średnio zapadało ok. 496 wyroków z decyzją o wydaleniu rocznie przy znacznie większej liczbie orzeczeń wobec osób z zagranicznym obywatelstwem.
Co obejmuje projekt rządu i szwedzkich demokratów
W projekcie, oprócz obniżenia progu, znalazł się obowiązek dla prokuratorów, aby w określonych przypadkach wnioskowali o wydalenie. Ten element był podkreślany zarówno przez rząd, jak i w relacjach medialnych.
Kolejna zmiana dotyczy oceny tzw. przeszkód wykonania wydalenia. Zgodnie z propozycją, sąd karny nie miałby już brać ich pod uwagę na etapie orzekania o wydaleniu. Ta ocena miałaby następować później – przy wykonywaniu decyzji. Taki kierunek zmian został wprost wskazany w komunikacie rządu i materiałach prezentacyjnych.
Projekt przewiduje też zaostrzenie podejścia do oceny argumentów „za” i „przeciw” wydaleniu, w tym kwestii związanych z powiązaniami ze Szwecją. W rządowej prezentacji zapisano, że ta ocena ma odbywać się na „zaostrzonym poziomie”. Jednocześnie utrzymana ma pozostać sama konieczność ważenia okoliczności w indywidualnych sprawach.
W materiałach rządowych i relacjach medialnych pojawia się także zapowiedź usunięcia obecnych kwalifikowanych wymagań dotyczących wydalenia osób, które przyjechały do Szwecji przed ukończeniem 15. roku życia. SVT przypomina, że ten obszar był już zmieniany po 2022 r., a teraz rząd proponuje dalsze zaostrzenie.
Skala zmian i możliwe skutki
Rząd oraz partie współpracujące przy projekcie komunikują, że celem jest wyraźne zwiększenie liczby orzekanych wydaleń. W materiałach Ministerstwa Sprawiedliwości pojawia się prognoza wzrostu do ok. 3000 rocznie oraz argument o ograniczeniu przestępczości przez zmniejszenie liczby powrotów do przestępstwa w tej grupie.
W wypowiedziach publicznych przedstawiciele rządu akcentują również polityczny wymiar reformy. Migrationsminister Johan Forssell mówił o zakończeniu „pobłażliwości” wobec cudzoziemców popełniających przestępstwa, a także o ambicji stworzenia najsurowszych przepisów tego typu w krajach nordyckich.
Jednocześnie z dotychczasowych relacji TT dotyczących prac nad zaostrzeniem przepisów wynikało, że większa liczba wyroków z wydaleniem nie musi automatycznie oznaczać takiej samej liczby faktycznie wykonanych wydaleń. W praktyce znaczenie mogą mieć przeszkody wykonawcze, np. sytuacja w kraju przyjmującym lub brak zgody na przyjęcie osoby wydalanej.
Kiedy zmiany mają wejść w życie
Z komunikatu rządu wynika, że chodzi o lagrådsremiss, czyli etap poprzedzający dalsze prace legislacyjne. Rządowy komunikat mówi ogólnie o wejściu w życie „we wrześniu”, natomiast w materiałach prezentacyjnych i relacjach mediów podano konkretną datę: 1 września 2026 r. – pod warunkiem przyjęcia zmian.
W opisie projektu pojawiają się również dodatkowe elementy, takie jak dłuższe zakazy ponownego wjazdu oraz zaostrzenie sankcji za naruszenie takiego zakazu. Te punkty zostały wymienione w rządowych materiałach z konferencji prasowej jako część pakietu zmian dotyczących wydalenia za przestępstwa.
