Rząd Szwecji zlecił Radzie ds. Zapobiegania Przestępczości (Brå) zbadanie, w jaki sposób kultura może być siłą przeciwdziałającą przestępczości i przestępczości młodzieżowej. Zajęcia pozalekcyjne, miejsca spotkań i szeroko rozumiane działania kulturalne mają być analizowane pod kątem ich wpływu na bezpieczeństwo społeczne, spójność i zapobieganie ekstremizmowi. Wyniki mają zostać opublikowane w połowie grudnia 2027 roku.
Zlecenie wpisuje się w rządową strategię walki z przestępczością gangową, o której pisaliśmy wielokrotnie na Skandynawiainfo.pl. Jak przypominamy w artykule „Szwecja adaptuje niemiecką metodę walki z młodzieżową przestępczością”, Szwecja od kilku lat testuje różne metody prewencji – w tym program „Rätt kurva” wzorowany na niemieckim „Kurve kriegen”, skierowany do dzieci już od 8. roku życia. Analiza roli kultury w tym systemie ma dać nowe narzędzia interwencyjne.
W pigułce:
- Co się dzieje: Rząd Szwecji zleca Brå analizę roli kultury w zapobieganiu przestępczości
- Zleceniodawca: Minister sprawiedliwości Gunnar Strömmer (M)
- Wykonawca: Brottsförebyggande rådet (Brå) – Rada ds. Zapobiegania Przestępczości
- Termin: Wyniki do połowy grudnia 2027 r.
- Cel: Zwiększenie bezpieczeństwa i spójności społecznej wśród dzieci i młodzieży
Kultura jako narzędzie prewencji – co ma zbadać Brå
Minister sprawiedliwości Gunnar Strömmer (M) uzasadnia zlecenie w komunikacie prasowym: „Kultura może wzmacniać demokrację, spójność społeczną i integrację społeczną, zwłaszcza wśród dzieci i młodzieży. Dlatego też Brå ma pogłębić wiedzę na temat prewencyjnej roli kultury oraz tego, w jaki sposób może ona przyczynić się do przeciwdziałania między innymi przestępczości gangowej i ekstremizmowi”.
Analiza ma obejmować „sensowne zajęcia pozalekcyjne” i „miejsca spotkań” – dwa terminy, które w szwedzkim kontekście mają konkretne znaczenie. Zajęcia pozalekcyjne to system fritidsverksamhet – dostępne dla wszystkich dzieci i młodzieży programy sportowe, muzyczne, plastyczne, teatralne, prowadzone przez gminy lub organizacje społeczne. Miejsca spotkań to fritidsgårdar (kluby młodzieżowe) i inne przestrzenie, gdzie młodzież może spędzać czas pod opieką dorosłych.
Kluczowe pytanie brzmi: czy inwestycje w kulturę i infrastrukturę spotkań rzeczywiście przekładają się na spadek przestępczości? Badania z innych krajów sugerują, że tak – choć efekty są długoterminowe i trudne do zmierzenia w krótkim horyzoncie. Dzieci i młodzież, które mają dostęp do sensownych zajęć, rzadziej trafiają w orbitę gangów. Ale kluczowe jest, żeby te zajęcia były dostępne w rejonach z największymi problemami – a to niekoniecznie jest normą.
Kontekst – Szwecja walczy z przestępczością gangową
Zlecenie Brå przychodzi w kluczowym momencie. Jak pisaliśmy w artykule „Strzelaniny w Szwecji na najniższym poziomie od 2017″, 2026 rok przynosi wyraźny spadek przemocy gangowej – najniższy poziom strzelanin od 2017 roku. To efekt m.in. międzynarodowej współpracy policji i skuteczniejszych analiz DNA. Ale walka o młodzież toczy się na innym froncie – kulturalnym, edukacyjnym, społecznym.
Rząd konsekwentnie łączy działania represyjne z prewencyjnymi. Jak pisaliśmy w artykule „Więzienia dla młodzieży w Szwecji od lipca 2026″, w tym miesiącu wchodzą w życie przepisy pozwalające na kierowanie nastolatków do klasycznych zakładów karnych zamiast do placówek SiS. To reakcja na eskalację przemocy wśród nieletnich. Równolegle jednak trwają programy prewencyjne, których celem jest właśnie przerwanie ścieżki prowadzącej młodych ludzi do przestępczości.
Jak przypominamy w artykule „Znaczny wzrost wykrywalności przestępstw w Sztokholmie”, Mattias Andersson, komendant regionalny policji w Sztokholmie, zwracał uwagę na wzrost liczby uciekinierów z placówek opiekuńczych do 300 osób. To dokładnie ta grupa – młodzież, która wypadła z systemu formalnej opieki, ale jeszcze nie trafiła do dorosłej przestępczości – jest w największym stopniu podatna na wpływy gangów. Kultura, sport, sensowne zajęcia mogłyby być narzędziem przechwycenia tych osób zanim ich życiowa trajektoria zostanie zdefiniowana przez przestępczość.
Grudzień 2027 – długa perspektywa
Termin zakończenia analizy – połowa grudnia 2027 roku – wskazuje, że rząd nie liczy na szybkie rekomendacje. To standardowy horyzont dla poważnych badań społecznych. W międzyczasie inne programy prewencyjne będą działać dalej.
Warto pamiętać, że temat kultury w polityce zapobiegania przestępczości nie jest w Szwecji zupełnie nowy. Od lat funkcjonują programy łączące działania w dzielnicach z zajęciami kulturalnymi – szczególnie w Malmö, Göteborgu i Sztokholmie. Nowe zlecenie ma jednak formalizować tę wiedzę, dostarczyć twardych danych i pokazać, które konkretnie programy przynoszą mierzalne efekty.
Dla Polaków mieszkających w Szwecji – szczególnie tych z dziećmi w wieku szkolnym – kwestia jest istotna praktycznie. Gminy oferują szeroki wachlarz zajęć kulturalnych i sportowych, często dofinansowanych, dla dzieci i młodzieży. Aktywne uczestnictwo w tych programach nie tylko sprzyja integracji, ale też chroni przed wciągnięciem w niepożądane środowiska. Analiza Brå może w przyszłości wpłynąć na to, które z takich programów będą finansowane w największym stopniu.
Raport w grudniu 2027 roku pokaże, czy szwedzki system prewencji jest efektywnie wykorzystany. Wcześniejsze inicjatywy pokazują, że gminy z rozbudowaną ofertą kulturalną dla młodzieży mają niższy wskaźnik przestępczości wśród nieletnich. Ale związku przyczynowo-skutkowego nie da się wywieść bez rzetelnej metodologii. Dokładnie to Brå ma za zadanie zapewnić.
