Szwedzki rząd przedstawił projekt nowej ustawy, która ma umożliwić szybsze wprowadzanie ograniczeń podczas przyszłych pandemii i innych poważnych epidemii. Wśród dostępnych środków mają znaleźć się limity liczby uczestników wydarzeń, wymóg zachowania odległości oraz zakaz przebywania w określonych miejscach.
Nowe przepisy mają, zgodnie z propozycją rządu, wejść w życie 1 kwietnia 2027 roku. Nie oznacza to jednak, że ustawa została już przyjęta. Dokument został skierowany do Lagrådet, czyli Rady Prawnej, a po jej analizie rząd zamierza przedłożyć właściwy projekt ustawy Riksdagowi.
W skrócie:
- Co się zmienia: rząd chce stworzyć stałe ramy prawne pozwalające szybko uruchamiać szczególne ograniczenia epidemiczne
- Od kiedy: proponowana data wejścia w życie to 1 kwietnia 2027 r.
- Kiedy przepisy będą stosowane: przy poważnym rozprzestrzenianiu się choroby uznanej za zagrożenie dla społeczeństwa
- Możliwe środki: limity uczestników, wymóg dystansu, ograniczenia działalności i zakazy przebywania w określonych miejscach
- Co dalej: projekt analizuje Lagrådet, a następnie ma trafić do Riksdagu
Rząd chce mieć gotowe przepisy przed kolejnym kryzysem
Nowa ustawa o szczególnych ograniczeniach służących zapobieganiu rozprzestrzenianiu się zakażeń ma uzupełnić obowiązującą ustawę o ochronie przed zakażeniami, smittskyddslagen, oraz ustawę o porządku publicznym.
Rząd argumentuje, że pandemia COVID-19 ujawniła luki w szwedzkim systemie prawnym. W początkowej fazie kryzysu państwo nie dysponowało wszystkimi narzędziami potrzebnymi do szybkiego wprowadzania ograniczeń obejmujących całe społeczeństwo.
Minister spraw społecznych Jakob Forssmed powiedział, że doświadczenia z pandemii pokazały brak ważnych instrumentów do radzenia sobie z poważnym rozprzestrzenianiem zakażeń.
Celem nowych rozwiązań ma być umożliwienie władzom szybkiego i skoordynowanego działania przy jednoczesnym zachowaniu kontroli prawnej nad wprowadzanymi ograniczeniami.
Limity osób, dystans i zakaz przebywania w określonych miejscach
Projekt nie oznacza automatycznego uruchamiania ograniczeń przy każdym większym wzroście liczby zakażeń.
Aby nowe narzędzia mogły zostać zastosowane, musiałaby wystąpić lub w najbliższym czasie grozić sytuacja, w której określona choroba uznawana za zagrożenie dla społeczeństwa rozprzestrzenia się na tyle szeroko, że konieczne stają się dodatkowe działania.
Dopiero wtedy rząd mógłby wydać przepisy aktywujące szczególne środki ochrony przed zakażeniami dla konkretnej choroby.
Wśród przewidzianych możliwości znalazło się ograniczenie liczby uczestników zgromadzeń publicznych i imprez, określenie minimalnego dystansu między osobami oraz ograniczenie czasu prowadzenia określonych rodzajów działalności.
Rząd miałby również możliwość wprowadzania zakazu przebywania w konkretnie wskazanych miejscach.
Nie jest więc proponowany mechanizm pozwalający bez dodatkowej decyzji uruchomić cały katalog restrykcji w momencie pojawienia się nowej choroby. Najpierw konieczne byłoby formalne aktywowanie przepisów.
Ograniczenia będą podlegać kontroli Riksdagu
Jednym z istotnych zabezpieczeń projektu jest ograniczenie czasu obowiązywania przepisów uruchamiających szczególne środki.
Rozporządzenie aktywujące ustawę dla konkretnej choroby mogłoby obowiązywać maksymalnie przez 12 miesięcy.
Rząd musiałby też jak najszybciej przedstawić taką decyzję Riksdagowi do kontroli.
Rozwiązanie ma pozwolić władzom reagować szybko, bez konieczności tworzenia od podstaw tymczasowej ustawy w środku rozwijającego się kryzysu, a jednocześnie pozostawić parlamentowi możliwość oceny działań rządu.
Podczas pandemii COVID-19 Szwecja korzystała z czasowych regulacji wprowadzających szczególne ograniczenia. Nowy system ma sprawić, że odpowiednie podstawy prawne będą przygotowane wcześniej.
skandynawiainfo.pl/ opisywało już w kwietniu 2025 roku wcześniejszy etap prac nad tym rozwiązaniem, gdy komisja przedstawiła propozycje dotyczące między innymi dystansu społecznego, maseczek i innych środków na wypadek przyszłego kryzysu.
Zmiany obejmą także kontrole przy wjeździe do Szwecji
Projekt przewiduje również zmiany w obowiązującej ustawie o ochronie przed zakażeniami oraz w ustawie o porządku publicznym.
Jedna ze zmian dotyczy zasad przeprowadzania kontroli zdrowotnych przy wjeździe do Szwecji podczas występowania choroby stanowiącej zagrożenie dla społeczeństwa.
Dokument przewiduje ponadto możliwość stosowania wyjątków od niektórych obowiązujących wymogów w sytuacji poważnego zagrożenia epidemicznego.
Nowy środek ochrony osób starszych
Osobna część propozycji dotyczy placówek opieki dla osób starszych.
Rząd chce wprowadzić do smittskyddslagen nowy nadzwyczajny środek określany jako smittskyddsplacering. Miałby on być możliwy do zastosowania w sytuacji, gdy w specjalnych formach zakwaterowania dla osób starszych występuje ryzyko rozprzestrzenienia się choroby uznanej za zagrożenie dla społeczeństwa.
Kwestia ochrony mieszkańców domów opieki ma bezpośredni związek z doświadczeniami pierwszej fazy pandemii COVID-19. To właśnie system opieki nad osobami starszymi był jednym z obszarów szczegółowo analizowanych po zakończeniu najostrzejszego etapu kryzysu.
Prace nad zmianami rozpoczęły się w 2023 roku
Obecny projekt jest wynikiem kilkuletnich prac.
Rząd powołał 29 czerwca 2023 roku specjalną komisję, której zadaniem było przeanalizowanie szwedzkiego systemu ochrony przed zakażeniami i przygotowanie kraju na przyszłe pandemie.
Przewodniczącym prac został profesor i lekarz Jan Albert. Komisja miała między innymi przygotować podstawy krajowej strategii reagowania na pandemie, przeanalizować organizację pracy lekarzy odpowiedzialnych za ochronę przed zakażeniami oraz zaproponować sposób koordynowania kwestii higieny w systemie ochrony zdrowia.
Pierwsza duża część propozycji została przedstawiona w kwietniu 2025 roku w raporcie SOU 2025:48 „Stärkt pandemiberedskap”. Dokument następnie trafił do konsultacji, w których uczestniczyły między innymi urzędy, samorządy, organizacje pracodawców i Folkhälsomyndigheten.
Lagrådsremiss przedstawiona 26 sierpnia 2026 roku jest kolejnym etapem tego procesu. Dopiero po opinii Lagrådet rząd zamierza przygotować proposition, czyli formalny projekt ustawy kierowany do Riksdagu.
