Ponad połowa młodych Szwedów błędnie uważa, że prywatne oszczędności są najważniejszym czynnikiem decydującym o wysokości przyszłej emerytury. SPP i Pensionsmyndigheten ostrzegają, że to niepokojące nieporozumienie, które może prowadzić do złych decyzji finansowych.
Dane pochodzą z badania Pensionsmyndigheten z 2024 roku, które pokazało, że prywatne odkładanie pieniędzy jest przez wielu Szwedów postrzegane jako główny filar zabezpieczenia emerytalnego. Ekspertki obu instytucji potwierdziły ten problem podczas tegorocznego tygodnia Almedalen w Visby, gdzie Pensionsmyndigheten uczestniczyła w seminariach poświęconych edukacji emerytalnej, jak wynika z informacji Pensionsmyndigheten.
Co tak naprawdę decyduje o wysokości emerytury
Szwedzka emerytura składa się z trzech źródeł: emerytury powszechnej (allmän pension) wypłacanej przez Pensionsmyndigheten, emerytury pracowniczej (tjänstepension) finansowanej przez pracodawcę oraz dobrowolnych prywatnych oszczędności. Łącznie emerytura powszechna i pracownicza dają dla osoby pracującej przez całe życie zawodowe na pełny etat od 70 do 75 procent ostatniego wynagrodzenia brutto, jak szacuje Pensionsmyndigheten.
– To, ile zarabiasz w ciągu życia, czy masz emeryturę pracowniczą i kiedy zaczynasz ją pobierać – to są najważniejsze czynniki. To nie mądre wybory funduszy zadecydują o wysokości emerytury – powiedziała na seminarium w Almedalen Monica Zettervall z Pensionsmyndigheten, cytowana przez DI.
Każdego roku 18,5 procent pensji brutto trafia do systemu emerytury powszechnej. 16 procent zasila inkomstpensionen, a 2,5 procent – premiepensionen, którą można samodzielnie inwestować w fundusze. Do limitu dochodu rocznego 672 600 koron (2026) składki są w pełni uwzględniane, jak informuje Pensionsmyndigheten.
Młodzi Szwedzi nie ufają systemowi
Ekonomistka ds. oszczędności w SPP, Shoka Ehrman, wiąże błędne przekonania z ogólną nieufnością do systemu emerytalnego.
– Młodzi ludzie nie ufają systemowi i nie czują, że mają na niego wpływ. Wiele osób uważa wówczas, że indywidualne oszczędności są najważniejsze dla ich emerytury, co jest niezwykle niepokojące – powiedziała Ehrman, cytowana przez DI.
SPP zaznacza, że nieufność do systemu, choć zrozumiała, może skłaniać do błędnego priorytyzowania prywatnego odkładania kosztem dbania o wyższe wynagrodzenie, pełen etat czy wybór pracodawcy oferującego dobre warunki tjänstepension. Tymczasem prywatne oszczędności emerytalne mają dla większości Szwedów stosunkowo niewielki wpływ na całkowitą wysokość emerytury, jak wprost przyznaje Pensionsmyndigheten.
Kiedy prywatne oszczędności rzeczywiście mają znaczenie
Pensionsmyndigheten nie kwestionuje wartości prywatnych oszczędności – wskazuje jedynie, że w większości przypadków nie jest to fundament emerytury, lecz uzupełnienie. Samodzielne odkładanie pieniędzy ma natomiast rzeczywiste znaczenie dla konkretnych grup.
Pierwsza z nich to osoby prowadzące działalność gospodarczą. Przedsiębiorcy nie mają pracodawcy, który odprowadzałby składki na tjänstepension – muszą organizować ją samodzielnie i wpłacać składki jako dodatkową formę wynagrodzenia ze spółki lub z dochodów własnych, jak wskazuje Pensionsmyndigheten. Druga grupa to osoby pracujące przez długi czas w niepełnym wymiarze godzin – każdy rok pracy na część etatu obniża zarówno inkomstpension, jak i tjänstepension. Trzecia sytuacja to chęć wcześniejszego przejścia na emeryturę – każdy miesiąc przed riktåldern oznacza trwale niższe świadczenie powszechne, więc prywatne oszczędności mogą pełnić rolę bufora.
Jak sprawdzić swoją prognozę emerytalną
Niezależnie od sytuacji zawodowej, każda osoba mieszkająca i pracująca w Szwecji może w każdej chwili sprawdzić prognozę swojej przyszłej emerytury na Mina sidor w serwisie Pensionsmyndigheten, po zalogowaniu się przez BankID lub e-legitimation. Prognoza uwzględnia inkomstpension, tjänstepension (w przypadku powiązania kont przez minPension.se) oraz ewentualne prywatne oszczędności i pokazuje szacunkową miesięczną kwotę przy różnych wiekach przejścia na emeryturę, jak informuje Pensionsmyndigheten.
W 2027 roku w systemie emerytalnym ma zostać uruchomiony tak zwany „gaz” (gas i pensionssystemet) – mechanizm dystrybucji nadwyżek, który automatycznie zasili konta emerytalne zarówno obecnych emerytów, jak i osób pracujących. Jest to wynik decyzji Riksdagu z maja 2026 roku, jak informuje Pensionsmyndigheten.
