Szwecja ma jeden z najskuteczniejszych systemów kaucyjnych na świecie – w 2025 roku Szwedzi zwrócili ponad 3 miliardy butelek i puszek. Teraz branża ostrzega, że nowe unijne rozporządzenie PPWR, które wchodzi w życie 12 sierpnia 2026, może poważnie uszkodzić ten system przez wymuszenie równoległego systemu opakowań wielokrotnego użytku.
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR) zastępuje dotychczasową dyrektywę opakowaniową i staje się bezpośrednio obowiązujące we wszystkich krajach UE, jak wyjaśnia Naturvårdsverket. Pierwsze przepisy zaczną działać już od 12 sierpnia 2026 roku, a kolejne części wejdą w życie w latach 2027–2040.
Co wymaga PPWR i gdzie leży problem
Rozporządzenie PPWR nakłada na końcowych dystrybutorów obowiązek zapewnienia, że do 2030 roku co najmniej 10 procent napojów będzie sprzedawanych w opakowaniach wielokrotnego użytku – szklanych butelkach zwrotnych mywalnych w zmywarce, które wracają do obiegu po oczyszczeniu i ponownym napełnieniu. Docelowo do 2040 roku wskaźnik ten ma wzrosnąć do 40 procent, jak wynika z harmonogramu Naturvårdsverket.
Szwedzki system kaucyjny (pantsystemet) oparty jest na innym modelu – butelki i puszki są zbierane, przetwarzane i przekształcane w nowe materiały, a nie myte i wielokrotnie napełniane. To właśnie ta różnica stanowi problem. Wymagania dotyczące opakowań wielokrotnego użytku mogą wiązać się z wysokimi kosztami dla przedsiębiorstw, wymagającymi inwestycji w nowe systemy zwrotów, zmian w sklepach, większej logistyki i obsługi, na przykład gdy pudełka muszą być przechowywane, transportowane i zwracane.
– Nowy pakiet regulacyjny wymaga zwiększonego ponownego wykorzystania opakowań napojów i grozi podważeniem systemu, który już teraz działa bardzo dobrze – ocenia Svensk Handel.
Returpack: mniejsze wolumeny podważą cały system
Operator szwedzkiego systemu kaucyjnego, Returpack, alarmuje, że zmniejszenie wolumenu opakowań objętych systemem kaucyjnym o co najmniej 10 procent – tyle wynosi próg wynikający z wymogu PPWR – uniemożliwi dalszy rozwój systemu kaucyjnego i realizację jego planów klimatycznych, jak podaje Nyheter24.
– Dla Returpack redukcja wolumenu opakowań o co najmniej 10 proc. oznacza ograniczenie możliwości rozwoju systemu zwrotów oraz wdrażania działań i środków mających na celu zwiększenie zbiórki.– powiedział Tomas Kjellker, prezes Returpack, cytowany przez Nyheter24. Returpack dąży do osiągnięcia 91 procent zebranych opakowań i redukcji emisji CO2 o 40 procent na opakowanie do 2030 roku.
Prezes szwedzkiego związku handlu spożywczego Karin Brynell i kierownik ds. zrównoważonego rozwoju Filip Ekander wskazali w artykule opublikowanym w „Althingi”, że wymóg 10 procent opakowań wielokrotnego użytku tworzy w praktyce równoległy system dla szkła zwrotnego, mimo że obecny system kaucji już dobrze działa. – Szwedzcy konsumenci nie powinni być zobowiązani do napełniania pojemników zwrotnych – podkreślili.
Ryzyko wyższych emisji, kosztów i niezadowolenia klientów
Poza argumentem o sprawności istniejącego systemu, Svensk Handel zwraca uwagę na potencjalny efekt odwrotny do zamierzonego przez UE. Mycie i ponowne napełnianie szklanych butelek wymaga transportu opakowań do myjni i z powrotem – co generuje dodatkowe emisje CO2 w porównaniu z recyklingiem materiałów przeprowadzanym lokalnie, jak ostrzega organizacja w swoim komunikacie opublikowanym przez Svensk Handel.
– Ambicja UE, aby zmniejszyć ilość odpadów i wzmocnić gospodarkę o obiegu zamkniętym, jest ważna. Przepisy muszą jednak uwzględniać państwa członkowskie, które już dawno zaszły w tym zakresie – podkreśla Svensk Handel.
Rząd analizuje możliwość zwolnienia
Zarówno Returpack, jak i Svensk Handel wezwały ministra środowiska i klimatu do złożenia wniosku o zwolnienie Szwecji z wymogu dotyczącego opakowań wielokrotnego użytku dla napojów – na podstawie wykazania, że szwedzki system kaucyjny osiąga już cele klimatyczne, które PPWR ma dopiero realizować w innych krajach. Rząd odpowiedział jednak ostrożnie.
Klimat- och näringslivsdepartementet poinformował, że analizuje dostępne opcje prawne, ale nie podjął jeszcze decyzji w sprawie ewentualnego wniosku o zwolnienie, jak wynika z cytowanego przez Nyheter24 komentarza ministerstwa. Naturvårdsverket ma złożyć rządowi propozycję dostosowania szwedzkich przepisów do PPWR do końca 2026 roku, jak wynika z harmonogramu Naturvårdsverket.
