Od 1 lipca 2026 roku osoby, które otrzymały zbyt wysokie świadczenie z Försäkringskassan lub Pensionsmyndigheten, będą musiały zapłacić nie tylko zwrócić nadpłatę, lecz także uiścić dodatkową opłatę karną. Minimalna kwota tej opłaty to 2368 koron – niezależnie od tego, jak mały był błąd i czy wynikał z przeoczenia, nieporozumienia w formularzu, czy świadomego nadużycia.
Riksdag uchwalił nowe przepisy 26 maja 2026 roku, a wejść w życie mają dokładnie 1 lipca. Zmiany dotyczą zarówno Försäkringskassan, jak i Pensionsmyndigheten. Ich celem jest ograniczenie nieprawidłowych wypłat ze szwedzkiego systemu zabezpieczenia społecznego, które – jak szacuje rząd Szwecji – wynoszą od 15 do 20 miliardów koron rocznie.
Jak działa nowa opłata karna i ile wynosi
Mechanizm jest dwustopniowy. Pierwszym elementem jest opłata karna w wysokości 25 procent kwoty nienależnie wypłaconego świadczenia, którą osoba musi zwrócić. Dla kwoty 12 000 koron nadpłaty sanktionsavgift wynosi zatem 3000 koron, jak ilustruje Försäkringskassan. Kluczowe jest jednak ograniczenie minimalne: niezależnie od tego, jak mała była nadpłata, opłata karna nigdy nie wyniesie mniej niż 2368 koron w 2026 roku (4 procent prisbasbeloppet), jak podaje Pensionsmyndigheten. Oznacza to, że nawet za nadpłatę w wysokości 200 koron opłata karna wyniesie ponad 2000 koron.
Wysokość opłaty może zostać obniżona lub całkowicie umorzona, jeśli zaistnieją okoliczności łagodzące, jak wyjaśnia Försäkringskassan. Może to dotyczyć osób z trudnościami poznawczymi, które miały problem z prawidłowym wypełnieniem wniosku, lub sytuacji, gdy zastosowanie opłaty odbiłoby się na możliwości utrzymania dziecka. Każdy przypadek oceniany jest indywidualnie.
Błąd nieumyślny też podlega opłacie – ale jest wyjście
Przepisy nie rozróżniają świadomego nadużycia od zwykłej pomyłki. Opłata dotyczy każdego, kto podał błędne dane lub nie poinformował urzędu o zmianie sytuacji, na przykład o nowym wynagrodzeniu, zmianie miejsca zamieszkania lub powrocie do pracy w trakcie pobierania zasiłku.
Jest jednak jeden istotny wyjątek. Jeśli osoba sama wykryje błąd i dobrowolnie go poprawi – przez system Mina sidor lub kontaktując się z urzędem – zanim Försäkringskassan sama wyjdzie z zapytaniem, opłata karna nie zostanie naliczona, jak zaznacza Försäkringskassan. Opłata nie dotyczy również sytuacji, w której to urząd popełnił błąd – w takim przypadku nadpłatę trzeba zwrócić, ale bez sanktionsavgift.
Zawieszenie świadczeń nawet na trzy lata
Drugi element zmian to bidragsspärr, czyli możliwość zawieszenia prawa do świadczeń przez urząd. Dotyczy wyłącznie osób, które celowo lub wskutek rażącego zaniedbania podały błędne informacje albo nie dopełniły obowiązku zgłoszenia zmian, jak wynika z propozycji ustawowej cytowanej przez rząd Szwecji.
Zawieszenie może obowiązywać od trzech miesięcy do trzech lat i może obejmować kilka rodzajów świadczeń jednocześnie, takich jak zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy (VAB), zasiłek rodzicielski oraz dodatek mieszkaniowy. Decyzja o nałożeniu spärr nie może zostać podjęta, jeśli byłaby rażąco niesprawiedliwa w danych okolicznościach, jak zaznacza Assistanskoll. Prawo do emerytury z Pensionsmyndigheten nie może zostać zawieszone – spärr nie dotyczy inkomstemerytur, tilläggspension ani premiepension.
Jak głosował Riksdag i kto jest za, kto przeciw
Za propozycją głosowały partie koalicji rządowej (M, KD, L, SD), Centerpartiet oraz Socjaldemokraci – choć ci ostatni złożyli odrębne oświadczenie, w którym zastrzegli, że przepisy nie powinny uderzać w osoby niewinne. Przeciwko głosowały Vänsterpartiet i Miljöpartiet, jak podaje Dagens PS. Krytycy przepisów wskazywali, że objęcie sankcją również błędów nieumyślnych może nieproporcjonalnie uderzyć w osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami lub takie, które mają trudności z poruszaniem się w systemach biurokratycznych.
