W środę 27 maja Riksdag ma głosować nad nowymi przepisami dotyczącymi korzystania z gotówki w Szwecji. Zgodnie z propozycją sklepy spożywcze i apteki mają co do zasady obowiązek przyjmowania płatności gotówkowych od 1 lipca 2026 roku.
Komisja Finansów chce także, aby rząd zbadał rozszerzenie obowiązku na niektóre usługi publicznoprawne. Chodzi między innymi o opłaty za leczenie, przeglądy samochodowe i paszporty. To jednak nie jest jeszcze część głównej ustawy, lecz wezwanie do dalszych prac.
Gotówka w Szwecji z nową ochroną
Rządowy projekt zakłada nową ustawę o obowiązku przyjmowania gotówki przez sklepy spożywcze i apteki. Chodzi o fizyczne punkty sprzedaży z obsługiwaną kasą. Jako gotówkę przepisy wskazują banknoty i monety.
Obowiązek nie będzie jednak nieograniczony. Projekt przewiduje, że sklep lub apteka musi przyjąć płatność gotówką do wysokości 0,1 prisbasbelopp oraz maksymalnie 25 monet. Prisbasbelopp na 2026 rok wynosi 59 200 koron, co oznacza, że 0,1 tej kwoty to 5 920 koron.
Przewidziano także wyjątki. Gotówki będzie można odmówić, jeśli nie da się utrzymać bezpieczeństwa w punkcie sprzedaży albo jeśli koszty obsługi gotówki byłyby tak wysokie, że zagroziłyby dalszemu funkcjonowaniu placówki.
Sklepy, apteki i podstawowe potrzeby
Rząd tłumaczy zmianę potrzebą ochrony możliwości płacenia gotówką za podstawowe towary. Chodzi przede wszystkim o żywność i leki. Ministerstwo wskazuje, że gotówka ma znaczenie nie tylko dla codziennych zakupów, ale także dla bezpieczeństwa, gotowości kryzysowej i włączenia osób, które nie korzystają z płatności cyfrowych.
To ważne w kraju, w którym płatności kartą i Swish stały się dominującym standardem. Dla wielu osób gotówka jest jednak nadal potrzebna: dotyczy to części seniorów, osób bez pełnego dostępu do bankowości cyfrowej, osób z problemami technicznymi oraz tych, którzy chcą zachować alternatywny sposób płatności.
Według informacji Riksdagu Komisja Finansów proponuje, aby parlament powiedział „tak” ustawie. Planowany dzień debaty i decyzji to 27 maja 2026 roku.
Spór o usługi publiczne
Największa zmiana polityczna dotyczy usług publicznoprawnych. Komisja Finansów chce, aby rząd zbadał, czy obowiązek przyjmowania gotówki powinien objąć także niektóre opłaty publiczne. Riksdag wymienia tu przykłady takie jak opłaty pacjentów, przeglądy samochodowe i paszporty.
To oznacza, że sprawa nie kończy się na sklepach i aptekach. Komisja chce skierować do rządu tzw. tillkännagivande, czyli formalne wezwanie do dalszych działań. Rząd miałby wrócić z analizą, czy i jak takie płatności gotówką można wprowadzić w praktyce.
Ruch Kontantupproret, który od lat walczy o utrzymanie gotówki w Szwecji, nazywa to ważnym zwycięstwem. Björn Eriksson, przewodniczący ruchu, argumentuje, że państwo nie powinno podkreślać znaczenia gotówki, a jednocześnie samo odmawiać jej przyjmowania.
Kontantupproret chce szerszych przepisów
Kontantupproret uważa, że sama ustawa dotycząca sklepów spożywczych i aptek jest zbyt wąska. Organizacja chce, aby obowiązek przyjmowania gotówki objął w przyszłości także transport publiczny, paliwo i odzież. Domaga się również nadzoru i sankcji, aby nowe przepisy były faktycznie przestrzegane.
Ten punkt może być istotny praktycznie. Sam obowiązek ustawowy nie zawsze wystarcza, jeśli nie wiadomo, kto ma kontrolować jego wykonywanie i jakie konsekwencje grożą za ignorowanie przepisów.
W riksdagowej informacji wskazano, że żadne ugrupowanie nie sprzeciwiło się przyjęciu głównego projektu. Jednocześnie Socialdemokraterna, Vänsterpartiet, Centerpartiet i Miljöpartiet zgłosiły uwagi dotyczące między innymi nadzoru i przyszłego kształtu działań.
Była też krytyka projektu
Projekt nie był wolny od krytyki. Lagrådet wcześniej zwracał uwagę, że rząd sam wskazywał, iż większość sklepów spożywczych i aptek już dziś przyjmuje gotówkę. Z tego powodu organ miał wątpliwości co do potrzeby nowej ustawy w zaproponowanym kształcie.
Rząd odpowiada jednak, że celem nie jest tylko opis obecnej sytuacji, ale zabezpieczenie gotówki na przyszłość. Chodzi o to, aby możliwość płacenia banknotami i monetami nie znikała stopniowo z miejsc, które są kluczowe dla codziennego życia.
W praktyce nowe przepisy mogą więc mieć znaczenie nie tylko dla dzisiejszych klientów, ale także dla sytuacji kryzysowych, awarii systemów płatniczych, cyberataków lub osób wykluczonych cyfrowo.
Co to oznacza dla Polaków w Szwecji?
Dla Polaków mieszkających w Szwecji najważniejsza informacja jest prosta: od 1 lipca 2026 roku sklepy spożywcze i apteki mają co do zasady przyjmować gotówkę, jeśli mają fizyczny punkt sprzedaży z obsługiwaną kasą.
Nie oznacza to jednak pełnego powrotu gotówki wszędzie. Ustawa nie obejmuje automatycznie wszystkich sklepów, usług, restauracji, transportu publicznego czy urzędów. W sprawie usług publicznoprawnych Riksdag chce dopiero dalszej analizy i propozycji ze strony rządu.
Dla osób starszych, rodzin pomagających seniorom, pracowników bez pełnego dostępu do cyfrowej bankowości oraz osób ceniących gotówkę jako zapasowy sposób płatności może to być jedna z ważniejszych zmian w szwedzkim systemie płatności w ostatnich latach.
