Kolejna fala upałów przetacza się w tym tygodniu przez Europę. Hiszpania wydała ostrzeżenia przed temperaturami przekraczającymi na szerokim froncie 40 stopni. Szwecja pozostanie na razie w cieniu ekstremum – piątkowy front zachmurzenia i deszczu prawdopodobnie obejmie cały kraj przez cały weekend. Ale eksperci SMHI ostrzegają: fale upałów w północnej Europie będą coraz intensywniejsze i coraz dłuższe.
W piątek po południu kolejny front z opadami deszczu przesunie się z zachodu nad góry i w głąb Norrlandu. Jak przewidują meteorolodzy SMHI, front będzie potrzebował sporo czasu, aby przemieścić się na wschód nad Szwecją i prawdopodobnie wpłynie na cały kraj, z okresowymi opadami deszczu w weekend. Dla wielu Szwedów planujących wakacyjne wyjazdy będzie to zła wiadomość – po niedawnym powrocie upałów, o którym pisaliśmy w artykule „Upały wracają do Szwecji – południe kraju czeka na 25 stopni”, znów przychodzi ochłodzenie.
Hiszpania w ekstremum – 40 stopni na szerokim froncie
Hiszpańska agencja meteorologiczna Aemet nie kryje niepokoju: „Bardzo gorąca i sucha masa powietrza w połączeniu z utrzymującym się wysokim ciśnieniem doprowadzi do okresu bardzo wysokich temperatur w dzień i w nocy”. Ostrzeżenia zostały wydane dla dużej części kraju. Aemet dodaje: „Aktywność na świeżym powietrzu w ciągu dnia wiąże się ze znacznym ryzykiem, szczególnie dla osób narażonych na niebezpieczeństwo. Jednocześnie istnieje bardzo wysokie, a nawet ekstremalne ryzyko pożarów lasów na dużych obszarach”.
Ostrzeżenia mają swoje uzasadnienie. Ostatnie hiszpańskie fale upałów doprowadziły do katastrofalnych pożarów lasów – szczególnie w regionach Estremadura, Andaluzja i Katalonia. Do tego dochodzi rosnące zagrożenie zdrowotne dla osób starszych, dzieci, kobiet w ciąży oraz osób z chorobami przewlekłymi. Hiszpania od kilku lat mierzy się z problemem znaczącej nadumieralności podczas fal upałów – szacuje się, że latem 2023 roku upały mogły przyczynić się do kilku tysięcy dodatkowych zgonów w kraju.
Dla polskich turystów planujących lipcowe wakacje w Hiszpanii to ważny sygnał. Warto sprawdzać codzienne ostrzeżenia lokalnej agencji meteorologicznej, unikać aktywności w godzinach 12–17, pić dużo wody i planować zwiedzanie na wczesne poranki lub późne wieczory. Klimatyzacja w hotelu przestaje być luksusem – staje się koniecznością zdrowotną.
Szwecja – deszcze w weekend, ale to nie koniec upałów
Dla Szwecji obecna sytuacja to chwilowa przerwa. Meteorolodzy SMHI wskazują, że nad krajem wciąż nie jest jasne, czy fala upałów obejmie północne rejony. Piątkowy front deszczowy obejmie cały kraj, ale jego intensywność i zasięg mogą się jeszcze zmienić. Weekendowe wycieczki na kempingi, do lasu czy nad jeziora warto planować z parasolem lub kurtką przeciwdeszczową.
W dłuższej perspektywie prognozy są jednoznaczne. Erik Kjellström, profesor klimatologii w SMHI, mówi wprost: „W miarę jak globalne ocieplenie postępuje, a emisja dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych jest bardzo wysoka, sytuacja będzie się tylko pogarszać. Tego typu fale upałów za około dekadę staną się jeszcze intensywniejsze i bardziej ekstremalne”.
Kjellström zwraca też uwagę na coraz dłuższy sezon letni: „Sezon letni i ten, w którym występują fale upałów, mają tendencję do wydłużania się. Widzieliśmy fale upałów, które nadchodziły wcześnie, na przykład tutaj w tym roku, kiedy już w czerwcu panowały bardzo wysokie temperatury”. To zjawisko jest już widoczne w danych meteorologicznych – w Szwecji temperatury powyżej 30 stopni w maju czy czerwcu przestały być rzadkością.
Klimatyczne wyzwania Szwecji – nie tylko upały
Warto pamiętać, że wraz z falami upałów przychodzi kaskada innych problemów. Jak pisaliśmy w artykule „Szwecja zagrożona falą upałów, suszą i zwiększonym ryzykiem pożarów”, połączenie długich okresów bez deszczu, wysokich temperatur i wietrznej pogody dramatycznie zwiększa ryzyko pożarów lasów. Nawet szwedzkie lasy – tradycyjnie uważane za bezpieczne pod względem pożarowym – w ostatnich latach mierzyły się z bezprecedensowymi zagrożeniami. Rok 2018 przyniósł Szwecji katastrofalne pożary, których skutki są odczuwalne do dziś.
Klimat Szwecji jest w gruncie rzeczy w silnym stanie chwiejnym. Jak pisaliśmy w artykule „Ulewne deszcze i powodzie nękają Szwecję”, latem 2023 roku po ekstremalnych opadach doszło do powodzi w Bergslagen, Dalarnie i południowym Norrlandzie. Poprzednia zima – jak wskazywaliśmy w artykule „Zima w Szwecji: -40,8°C w Gielas” – przyniosła też ekstremalne mrozy, sięgające miejscami -40 stopni. Klimat staje się coraz mniej przewidywalny, co utrudnia planowanie – zarówno w rolnictwie, jak i w energetyce, transporcie i turystyce.
Dla Polaków mieszkających w Szwecji istotne są dwie kwestie. Po pierwsze, w domach – nawet nowszych – rzadko jest klimatyzacja. Szwedzkie mieszkania budowane są z myślą o zatrzymywaniu ciepła zimą, nie o chłodzeniu latem. Coraz częściej pojawia się problem z przegrzewaniem się pomieszczeń podczas upałów. Warto zaopatrzyć się w wentylator, zaciemnienie okien i inne środki ochrony. Po drugie, warto śledzić prognozy SMHI – aplikacje meteorologiczne w Szwecji są bardzo dokładne i pozwalają dobrze zaplanować dzień.
Fala upałów w Europie w tym tygodniu jest kolejnym sygnałem trendu, który potwierdza się coraz częściej. Kjellström podsumowuje: „Za dekadę będzie jeszcze bardziej intensywnie”. Świat – i wraz z nim Szwecja – będzie musiał się do tego dostosować. Zarówno technicznie, jak i społecznie.
