Czystość pomieszczenia na śmieci wpływa na to, jak segregujemy odpady – wynika z badania naukowców z Uniwersytetu w Göteborgu, opublikowanego w czerwcu 2026 r. w „Journal of Environmental Psychology”. Gdy śmietnik jest brudny i budzi obrzydzenie, rośnie ryzyko, że odpady trafią w niewłaściwe miejsce. Eksperymenty objęły Szwecję, Danię i Finlandię.
Dotychczas zaśmiecanie tłumaczono głównie normami społecznymi – ludzie robią to, co robią inni. Naukowcy z Wydziału Nauk Politycznych, Jacob Sohlberg i prof. Peter Esaiasson, dorzucili do tego wyjaśnienia emocje i wrażenia zmysłowe. Jak zauważa Sohlberg, jeśli pomieszczenie na śmieci jest brudne i nieprzyjemne, sprawne systemy recyklingu nie zawsze wystarczają, bo osoby wrażliwe po prostu nie chcą tam przebywać, co zwiększa ryzyko niewłaściwego wyrzucania odpadów. Badanie nawiązuje do wcześniejszych ustaleń autorów, według których mieszkańcy okolic o niższym statusie społeczno-ekonomicznym uznają zaśmiecanie za problem równie poważny jak bezrobocie i przestępczość.
Eksperyment terenowy w Göteborgu
W pierwszym badaniu naukowcy współpracowali z miejską spółką mieszkaniową w Göteborgu: przez trzy tygodnie dwa punkty zbiórki sprzątano szczególnie dokładnie każdego dnia, podczas gdy osiem innych pełniło rolę grupy kontrolnej, a badacze dokumentowali ilość źle wyrzuconych odpadów przed interwencją i po niej. Przy sprzątanych punktach zaśmiecanie wyraźnie spadło, a punkty kontrolne wyglądały mniej więcej tak samo jak wcześniej. To prosty, ale wymowny sygnał: zmiana otoczenia, a nie tylko kampanie edukacyjne, potrafi przełożyć się na zachowanie.
Obrzydzenie ma znaczenie
Kolejne dwa badania sprawdzały, skąd bierze się ten efekt. W eksperymencie ankietowym wzięło udział ponad 300 mieszkańców jednej z dzielnic Göteborga; pokazywano im zdjęcia czystego albo brudnego punktu zbiórki i pytano, jak by postąpili, a jednocześnie mierzono ich wrażliwość na obrzydzenie pytaniami m.in. o pleśń, psie odchody i karaluchy. Osoby, które zobaczyły brudny punkt, znacznie rzadziej deklarowały, że otworzyłyby klapę i wyrzuciły odpady prawidłowo, a efekt był szczególnie silny u osób o wysokiej wrażliwości na obrzydzenie.
Trzecie badanie przeprowadzono online na ponad tysiącu osób mieszkających w defaworyzowanych okolicach w Szwecji, Finlandii i Danii i również tu uzyskano mocne dowody, że brudne otoczenie bezpośrednio zwiększa ryzyko nieprawidłowego wyrzucania śmieci. Niezależny opis badania potwierdza, że we wszystkich trzech krajach efekt był spójny: brudne otoczenie podnosi ryzyko błędnej segregacji.
Co to oznacza dla mieszkańców Skandynawii
Dla Polaków mieszkających w Szwecji, Danii czy Finlandii to wniosek bardzo praktyczny. Wspólne pomieszczenie na śmieci (po szwedzku soprum lub återvinningsrum) jest codziennością w blokach i osiedlach, a segregacja bywa rygorystyczna. Badanie sugeruje, że jeśli takie miejsce jest brudne, zniechęca do prawidłowego sortowania – i to niezależnie od tego, jak dobrze znamy zasady.
Wniosek autorów jest prosty: utrzymywanie punktów zbiórki w czystości może ograniczyć zaśmiecanie, a przy okazji łatwiej utrzymać porządek tam, gdzie okolica jest postrzegana jako zadbana. W praktyce warto zgłaszać zaniedbany śmietnik administracji (hyresvärd lub spółce mieszkaniowej) – to nie tylko kwestia estetyki, ale realny czynnik wpływający na to, czy odpady w całym budynku trafiają tam, gdzie powinny.
