Nowe zasady w aptekach w Szwecji od 2027 roku

Od 1 stycznia 2027 roku zaczną obowiązywać nowe zasady w aptekach w Szwecji. Pojawi się specjalna grupa leków dostępnych bez recepty, których zakup będzie możliwy dopiero po rozmowie z farmaceutą. Zmiana ma umożliwić przeniesienie części preparatów z systemu receptowego do łatwiej dostępnej sprzedaży, bez rezygnowania z kontroli bezpieczeństwa.

Nie oznacza to jednak, że od początku roku długa lista dotychczasowych leków na receptę automatycznie pojawi się na aptecznych półkach. Każdy produkt będzie musiał przejść odpowiednią procedurę, a decyzję podejmie szwedzka Agencja Produktów Leczniczych – Läkemedelsverket. Na razie nie opublikowano listy preparatów, które jako pierwsze znajdą się w nowej kategorii.

W pigułce:

• Co się zmienia: powstaje specjalna grupa leków bez recepty wymagających porady farmaceuty
• Od kiedy: 1 stycznia 2027 roku
• Kogo dotyczy: klientów aptek w Szwecji
• Gdzie: w aptekach posiadających odpowiednie zezwolenie, również przy sprzedaży internetowej po spełnieniu wymogów
• Co trzeba zrobić: przed zakupem określonego leku odbyć obowiązkową konsultację z farmaceutą

Nowe zasady w aptekach w Szwecji od stycznia

Riksdag przyjął nowe przepisy 15 czerwca 2026 roku. Tym samym wcześniejsza propozycja rządu stała się przyjętą zmianą prawa, która zacznie obowiązywać 1 stycznia 2027 roku. Powstanie rozwiązanie określane w Szwecji jako farmaceutsortiment.

Chodzi o leki formalnie zaliczane do grupy preparatów dostępnych bez recepty, ale wymagające dodatkowego zabezpieczenia. Klient nie będzie mógł po prostu wziąć produktu z półki, zapłacić i wyjść z apteki. Przed sprzedażą będzie musiał otrzymać specjalną poradę od farmaceuty.

Minister spraw społecznych Jakob Forssmed uważa, że takie rozwiązanie pozwoli zwiększyć dostępność leków przy jednoczesnym utrzymaniu kontroli nad ich stosowaniem.

– Wprowadzając nową kategorię leków dostępnych bez recepty ze specjalnymi zaleceniami, zwiększamy ich dostępność, dbając jednocześnie o bezpieczeństwo ich stosowania – mówił Forssmed, przedstawiając rządową propozycję.

Minister określił zmianę jako jeden z elementów modernizacji szwedzkich przepisów dotyczących leków dostępnych bez recepty. Projekt powstał w ramach porozumienia rządu z Sverigedemokraterna.

Nie każdy lek będzie można kupić w ten sposób

Nowy system nie oznacza stworzenia jednej szerokiej furtki pozwalającej sprzedawać większość dotychczasowych leków na receptę bez konsultacji z lekarzem.

Procedura ma działać indywidualnie dla poszczególnych produktów. Firma farmaceutyczna posiadająca pozwolenie na sprzedaż leku będzie mogła wystąpić o jego objęcie nowym rozwiązaniem. Następnie Läkemedelsverket oceni, czy lek może być dostępny bez recepty pod warunkiem obowiązkowej porady farmaceuty.

Wniosek może zostać złożony między innymi w związku z próbą zmiany statusu produktu z receptowego na dostępny bez recepty.

Läkemedelsverket będzie mogło również określić warunki, które trzeba spełnić przy sprzedaży konkretnego preparatu. Jednym z takich warunków może być sposób prowadzenia konsultacji albo wykorzystanie przygotowanego specjalnie dla danego leku materiału informacyjnego.

Dlatego na kilka miesięcy przed wejściem przepisów w życie nie można jeszcze podać wiarygodnej listy leków, które od stycznia będzie można kupić w ten sposób.

Farmaceuta może odmówić sprzedaży

Najważniejszą różnicą w porównaniu ze zwykłymi preparatami bez recepty będzie obowiązkowa rozmowa z farmaceutą.

Läkemedelsverket już podczas wcześniejszych prac nad systemem wskazywało, że konsultacja ma być udzielana przez farmaceutę, czyli osobę posiadającą odpowiednie szwedzkie uprawnienia zawodowe. Porada ma być związana z konkretnym produktem i jego bezpiecznym stosowaniem.

Przepisy mają chronić nie tylko pacjenta. Kryteria obejmują także bezpieczeństwo zwierzęcia w przypadku leków weterynaryjnych oraz osoby podającej lek. System może być również stosowany wtedy, gdy kontrolowana sprzedaż ma ograniczać zagrożenie dla zdrowia publicznego lub ryzyko rozwoju oporności na leki.

Farmaceuta będzie musiał upewnić się, że klient otrzymał wymagane informacje oraz że dane istotne przy ocenie możliwości zastosowania preparatu są wiarygodne.

Jeżeli nie będzie można tego ustalić, sprzedaż może zostać odmówiona.

Oznacza to, że określenie „bez recepty” nie będzie w tej kategorii równoznaczne z gwarancją możliwości zakupu. Jeżeli z rozmowy wyniknie, że dany preparat nie jest odpowiedni dla konkretnej osoby, farmaceuta może nie wydać leku.

Leki bez recepty w Szwecji z dodatkową kontrolą

Szwedzki system będzie więc miał w praktyce kilka poziomów dostępu do leków.

Pozostaną zwykłe preparaty na receptę oraz szeroka grupa leków dostępnych bez recepty. Część leków bez recepty może być obecnie sprzedawana również poza aptekami, jeśli spełnia wymagania bezpieczeństwa.

Nowy farmaceutsortiment znajdzie się pomiędzy tymi rozwiązaniami. Lek nadal będzie formalnie dostępny bez recepty, ale jego sprzedaż będzie kontrolowana przez farmaceutę.

Szwedzkie przepisy nie tworzą przy tym trzeciej formalnej kategorii leku obok „na receptę” i „bez recepty”. Klasyfikacja ta wynika z prawa europejskiego. Nowe rozwiązanie jest dodatkowym krajowym sposobem regulowania warunków sprzedaży leków bez recepty.

Dla klienta różnica będzie jednak bardzo konkretna: do zakupu wybranego preparatu nie będzie potrzebna recepta od lekarza, ale konieczny będzie kontakt z farmaceutą.

Zakup przez internet nadal będzie możliwy

Nowe zasady obejmą również szwedzkie apteki internetowe. Sprzedaż na odległość nie została wyłączona z systemu.

Apteka będzie jednak odpowiadać za to, aby wymagana porada została rzeczywiście udzielona przed wydaniem leku, niezależnie od kanału sprzedaży.

W przypadku zakupów internetowych może to wymagać bezpośredniego kontaktu z farmaceutą. W dokumentach przygotowujących reformę wymieniano między innymi rozmowę telefoniczną, czat lub połączenie wideo jako rozwiązania umożliwiające przeprowadzenie konsultacji na odległość.

Nie wystarczy więc w każdym przypadku zaznaczenie pola na stronie internetowej potwierdzającego przeczytanie informacji o produkcie. Apteka ma zapewnić taki system, który pozwala spełnić wymagania dotyczące indywidualnej porady.

Nie będzie sprzedaży przez apoteksombud

Przepisy wprowadzają również wyraźne ograniczenie dotyczące tak zwanych apoteksombud.

Są to punkty działające przede wszystkim w miejscach, gdzie nie ma wystarczających warunków do prowadzenia pełnej apteki. Mogą między innymi wydawać zamówione produkty oraz sprzedawać część leków bez recepty.

Preparaty należące do nowego farmaceutsortiment nie będą mogły być sprzedawane przez apoteksombud. Riksdag zaakceptował w tej sprawie rozwiązanie zaproponowane przez rząd.

Sprzedażą takich leków będą mogły zajmować się podmioty posiadające pozwolenie na prowadzenie apteki i zdolne do zapewnienia wymaganej konsultacji farmaceutycznej.

Może mieć to znaczenie szczególnie dla mieszkańców słabiej zaludnionych części Szwecji. Podczas konsultacji Region Dalarna proponował możliwość sprzedaży poprzez niektórych przedstawicieli aptek, jeśli farmaceuta udzieliłby porady zdalnie. Rząd nie zdecydował się jednak wprowadzić takiego wyjątku w obecnych przepisach.

Cena nadal będzie zależała od apteki

Zmiana nie oznacza również wprowadzenia jednej urzędowej ceny leków z nowej kategorii.

W Szwecji ceny preparatów dostępnych bez recepty są co do zasady ustalane swobodnie. Jeśli lek nie został przepisany przez lekarza, klient płaci za niego sam. Oznacza to, że ten sam preparat może kosztować różne kwoty w różnych aptekach.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy lek dostępny bez recepty zostanie jednak przepisany przez uprawnioną osobę i jednocześnie znajduje się w systemie refundacji leków. W takich przypadkach mogą obowiązywać inne zasady dotyczące dofinansowania.

Konkretne leki poznamy później

Największą niewiadomą pozostaje obecnie skład nowej kategorii. Läkemedelsverket nie opublikowało listy preparatów, które od 1 stycznia 2027 roku będą sprzedawane w ramach farmaceutsortiment.

Wynika to również z konstrukcji systemu. Decyzje będą podejmowane po otrzymaniu odpowiednich wniosków od firm farmaceutycznych i przeprowadzeniu oceny poszczególnych produktów.

Dlatego pojawiające się przed rozpoczęciem tego procesu listy konkretnych leków należy traktować ostrożnie. Samo wejście ustawy w życie nie sprawi, że określone preparaty automatycznie zmienią swój obecny status.

Od 1 stycznia powstanie natomiast prawna możliwość, dzięki której leki wymagające dziś recepty mogą w przyszłości stać się łatwiej dostępne, jeżeli Läkemedelsverket uzna, że obowiązkowa porada farmaceuty zapewnia wystarczający poziom bezpieczeństwa.