Komisja Europejska zaproponowała przedłużenie ochrony tymczasowej dla 4,4 miliona Ukraińców przebywających w Unii Europejskiej do marca 2028 roku. Równocześnie wprowadzono nowy warunek: mężczyźni objęci ukraińskim obowiązkiem wojskowym, którzy nielegalnie opuścili kraj, nie będą mogli ubiegać się o status ochrony w żadnym państwie UE.
Dotychczasowe przepisy miały wygasnąć w marcu 2027 roku. Komisja Europejska zdecydowała o wcześniejszym ogłoszeniu przedłużenia, by zapewnić pewność prawną Ukraińcom przebywającym za granicą, jak informuje Europaportalen. Wniosek trafi teraz do Rady UE złożonej z ministrów państw członkowskich.
Decyzja na wniosek Ukrainy
Nowe ograniczenie wynika bezpośrednio z prośby ukraińskiego rządu. Ukraińskie prawo zakazuje mężczyznom w wieku poborowym opuszczania kraju. Komisja Europejska zdecydowała dostosować zasady ochrony tymczasowej do tego zakazu.
– Właśnie o to poprosiła nas Ukraina – powiedział Magnus Brunner, komisarz UE ds. migracji, cytowany przez Dagens PS. Wyjaśnił przy tym motywację wczesnej decyzji: – Potrzebujemy teraz jasnej odpowiedzi dla Ukraińców w UE, dlatego to przedłużenie następuje tak wcześnie, zamiast czekać do 2027 roku.
Ukraiński rząd przyjął decyzję z zadowoleniem. W oświadczeniu podkreślono, że jej celem jest „zapewnienie większej jasności prawnej i spójności między mechanizmami UE a ukraińskim prawem krajowym podczas oceny nowych wniosków”, jak cytuje Dagens PS.
Kogo dotyczą nowe ograniczenia – i kogo nie
Nowe zasady obejmą wyłącznie nowych wnioskodawców. Mężczyźni, którzy już wcześniej uzyskali status tymczasowej ochrony w krajach UE, zachowają go – zmiany nie będą miały zastosowania wstecznego. Propozycja dotyczy w praktyce mężczyzn w przedziale wiekowym 23–60 lat objętych ukraińskim obowiązkiem wojskowym.
Jednocześnie zaznaczono, że osoby niepodlegające mobilizacji na mocy ukraińskiego prawa – między innymi ojcowie wielodzietni i osoby z niepełnosprawnościami – zachowają prawo do ubiegania się o status ochrony tymczasowej jak dotychczas, jak wynika z informacji przytoczonych przez szwedzki portal Pravda Sverige. Ministrowie spraw wewnętrznych UE – w tym szwedzki minister ds. migracji Johan Forssell – niemal jednogłośnie opowiedzieli się za proponowanymi zmianami, jak podaje ten sam portal.
Krytyka ze strony Rady Europy
Nowe przepisy wywołały ostrą reakcję Komisarza Rady Europy ds. praw człowieka Michaela O’Flaherty’ego. Zdaniem komisarza wprowadzenie ograniczeń dla mężczyzn w wieku poborowym budzi poważne obawy dotyczące przestrzegania praw człowieka. O’Flaherty nie podał szczegółów swojego stanowiska w komunikacie, jednak jego krytyka jest wyjątkowa – Rada Europy rzadko interweniuje bezpośrednio w decyzje unijne dotyczące uchodźców.
Kontekst: 200 000 nieobecnych na Ukrainie
Dla Ukrainy nowe przepisy mają wymierne znaczenie militarne. Kraj zmaga się z rosnącymi trudnościami w rekrutacji i utrzymaniu żołnierzy, o czym pisał Wall Street Journal. Według danych ukraińskiego ministra obrony Mychajło Fiodorowa, przedstawionych w parlamencie na początku 2026 roku, około 200 000 mężczyzn figuruje w ukraińskich rejestrach jako nieobecni bez pozwolenia – to dezerterzy lub osoby, które nigdy nie zgłosiły się do służby wojskowej.
Sytuacja Ukraińców w Szwecji
W Szwecji przebywa około 47 000 Ukraińców objętych ochroną tymczasową. Dla tej grupy zmiana przepisów w praktyce oznacza, że kobiety, dzieci i mężczyźni niepodlegający mobilizacji nadal korzystają z ochrony i powiązanych z nią praw – do pracy, nauki i świadczeń. Mężczyźni w wieku 23–60 lat, którzy dotychczas posiadali status ochrony, nie stracą go wstecznie. Nowe regulacje zablokują jedynie możliwość uzyskania statusu przez nowych wnioskodawców z tej grupy, jak wynika z komunikatu Komisji Europejskiej.
