Od 1 lipca 2026 roku zawarcie małżeństwa między kuzynami jest w Szwecji nielegalne. To pierwszy zakaz tego rodzaju od prawie 200 lat – małżeństwa kuzynostwa były w tym kraju dozwolone od 1844 roku. Zmiana przepisów wchodzi w życie jako część pakietu ustaw mającego zwalczać ucisk honorowy i przymusowe małżeństwa.
Nowe prawo wpisuje się w Porozumienie z Tidö – umowę koalicyjną rządu szwedzkiego, która zakładała zaostrzenie przepisów chroniących kobiety i dziewczęta przed presją ze strony środowisk kierujących się kodeksem honoru. Jak podaje szwedzki rząd, projekt ustawy o zakazie małżeństw między kuzynami (prop. 2025/26:154) wpłynął do Riksdagu w grudniu 2025 roku i zyskał poparcie parlamentarne wystarczające do wejścia w życie od 1 lipca.
Zakaz małżeństw między kuzynami w Szwecji – co i dlaczego się zmienia
Przed wejściem w życie nowych przepisów Szwecja należała do nielicznych krajów europejskich, które nie zakazywały małżeństw między kuzynami. Możliwość taka istniała formalnie od 1844 roku, gdy uchylono wymóg zgody monarchy. Jak wyjaśnia Rzeczpospolita, przed legalizacją z prawa tego korzystała przede wszystkim arystokracja – przeciętni Szwedzi rzadko wiązali się ze spokrewnionymi, co wynikało m.in. z nauki Kościoła.
Teraz rząd wprowadza zakaz, powołując się wprost na walkę z uciskiem honorowym. Minister sprawiedliwości Gunnar Strömmer (M) mówi: „Ochrona kobiet i dziewcząt, zwłaszcza tych żyjących w kontekście honorowym, musi zostać wzmocniona zarówno w prawie karnym, jak i cywilnym. Zakaz małżeństw między kuzynami jest ważnym środkiem zapewniającym każdemu prawo do decydowania o własnym życiu”. Wtóruje mu minister ds. równości płci Nina Larsson: „Małżeństwa między kuzynami w wielu przypadkach stanowią element struktur honorowych, które ograniczają wolność dziewcząt i kobiet. Zakaz jest ważnym krokiem w walce z uciskiem honorowym i zapewnieniu, że wolność obowiązuje wszystkich”.
Zakaz obejmuje teraz kuzynów, a także przyrodnie rodzeństwo i rodzeństwo adopcyjne. Zakaz wobec tych ostatnich grup był zawarty już wcześniej w szwedzkim prawie małżeńskim, jednak teraz katalog rozszerzono.
Kontrowersje: retroaktywność i krytyka Rady Prawnej
Propozycja nie trafiła do Riksdagu bez tarć. Jak wskazuje Skandynawiainfo, Rada Prawna (Lagrådet) skrytykowała pierwotną wersję projektu ze względu na zapis, że małżeństwa między kuzynami zawarte za granicą przed 1 lipca 2026 roku nie będą uznawane w Szwecji. Rada oceniła, że retroaktywne nieuznawanie wcześniej zawartych związków może rodzić trudne do przewidzenia konsekwencje prawne i życiowe dla zainteresowanych par.
W ostatecznej wersji ustawy rząd uwzględnił tę krytykę – zakaz nie ma wpływu na małżeństwa między kuzynami zawarte i uznane przed datą wejścia w życie przepisów. Pary, które zawarły legalne wcześniej związki, nie tracą ich ważności z mocy nowego prawa.
Larry Söder, polityk Chrześcijańskich Demokratów zasiadający w komisji ds. społeczeństwa obywatelskiego, komentuje zmianę krótko: „Małżeństwa między kuzynami powinny być już zakazane w Szwecji, skoro widzieliśmy, jakie ryzyko się z nimi wiąże. Dobrze, że rząd teraz wprowadza zakaz”.
Zakaz małżeństw między kuzynami to jeden z kilku aktów prawnych, które weszły w życie 1 lipca 2026 roku. Tego samego dnia zaczął obowiązywać m.in. obowiązek przyjmowania gotówki przez sklepy spożywcze oraz obniżka podatku od paliwa.
