Szwecja ogłosiła wiodącą rolę w specjalnym trybunale, który ma osądzić rosyjskich przywódców za zbrodnie agresji na Ukrainie. Tego samego dnia minister spraw zagranicznych Maria Malmer Stenergard poinformowała o projekcie ustawy powołującej nową szwedzką służbę wywiadu zagranicznego – UND – która ma ruszyć 1 stycznia 2027 roku.
Nakaz aresztowania Władimira Putina wydał już w marcu 2023 roku Międzynarodowy Trybunał Karny. MTK oskarżył rosyjskiego przywódcę o wydanie rozkazu wywozu ukraińskich dzieci do Rosji. Jednak jurysdykcja MTK nie obejmuje samej zbrodni agresji – czyli decyzji o wszczęciu wojny. Właśnie tę lukę ma wypełnić nowy trybunał.
Szwecja w trybunale wojennym: zbrodnia agresji na ławie oskarżonych
Jak wynika z dokumentów szwedzkiego rządu, Szwecja uczestniczy w grupie państw tworzących trybunał z jurysdykcją nad zbrodnią agresji przeciwko Ukrainie – przestępstwem, którego nie ściga MTK. W marcu 2026 roku Szwecja jako jedno z pierwszych państw podpisała deklarację intencji o przystąpieniu do trybunału.
Trybunał został powołany w czerwcu 2024 roku na mocy dwustronnej umowy między Ukrainą a Radą Europy. Aby mógł działać, konieczne jest, by wystarczająca liczba państw przystąpiła do porozumienia dotyczącego komitetu zarządzającego trybunałem. Szwedzki parlament wyraził na to zgodę w czerwcu 2026 roku.
Minister spraw zagranicznych Maria Malmer Stenergard wyjaśniła w rozmowie z „Expressen” zakres zaangażowania Szwecji: ratyfikacja odpowiednich dokumentów i pełny udział w procesach sądowych. Jednocześnie podkreśliła znaczenie całego przedsięwzięcia. „Ostatecznie chodzi o pociągnięcie Rosji do odpowiedzialności za zbrodnię, której dopuściła się, decydując się na rozpoczęcie wojny przeciwko Ukrainie, czyli za zbrodnię agresji. Jest to coś, co można by określić mianem «matki wszystkich zbrodni»” – powiedziała gazecie.
Jak wskazuje rząd szwedzki, w styczniu 2026 roku UE i Rada Europy podpisały umowę o finansowaniu specjalnego zespołu przygotowawczego (STAT), który ma zorganizować funkcjonowanie trybunału. Za powołanie trybunału odpowiada Rada Europy. Pierwsze postępowania mają się rozpocząć w 2030 roku.
Nowa służba wywiadowcza UND: szwedzkie MI6 od 2027 roku
Równolegle z ogłoszeniem o trybunale minister Malmer Stenergard zaprezentowała projekt ustawy o nowej szwedzkiej służbie wywiadu zagranicznego. Rząd przekazał do Rady Legislacyjnej projekt przepisów niezbędnych do uruchomienia Szwedzkiej Służby Wywiadu Zagranicznego (UND) z dniem 1 stycznia 2027 roku.
Nowa agencja ma działać podobnie do brytyjskiego MI6 i zbierać informacje o innych państwach oraz zagrożeniach dla Szwecji – w tym terrorystycznych, cybernetycznych i bezpieczeństwa. Zebrane dane mają trafiać do rządu i zainteresowanych służb. Myndigheten kosztować ma 2,8 miliarda koron w pierwszym roku działalności, a pracować w niej ma kilkaset osób. Nyheter24
Jak wskazuje Wikipedia, podstawą dla reformy była ekspertyza byłego premiera i ministra spraw zagranicznych Carla Bildta, który na zlecenie rządu zbadał szwedzki system wywiadowczy. Punktem wyjścia dla zmian była m.in. ocena, że wojskowy wywiad MUST nie przewidział skali rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 roku.
„Mamy poważną sytuację bezpieczeństwa i każdego dnia stoimy wobec szerokiego i złożonego obrazu zagrożeń. Nowa agencja wywiadowcza stworzy warunki do wzmocnienia, większej specjalizacji i lepszej koordynacji szwedzkich działań wywiadowczych” – powiedziała Malmer Stenergard. Rząd planuje złożyć ostateczną propozycję ustawy w czerwcu, a głosowanie w parlamencie ma odbyć się w sierpniu.
