Szwedzki rząd przyjął pierwszą krajową strategię dotyczącą odzyskiwania pieniędzy i majątku pochodzącego z działalności przestępczej. Państwo chce systematycznie wykrywać, zabezpieczać i konfiskować aktywa, które następnie mają trafiać do poszkodowanych lub budżetu państwa. Skala problemu jest ogromna – według tegorocznych szacunków zyski generowane przez przestępczą gospodarkę mogą sięgać około 185 mld koron rocznie.
- Przestępcza gospodarka liczona w setkach miliardów koron
- Policja już może odbierać majątek bez wyroku za konkretne przestępstwo
- Powstanie krajowe centrum odzyskiwania majątku
- Majątek trzeba najpierw znaleźć, a potem uniemożliwić jego ukrycie
- Pieniądze mogą trafić do ofiar przestępstw
- Szwecja będzie musiała pokazać, ile naprawdę odzyskuje
Strategię przyjęto 10 września. Dokument wyznacza wspólny kierunek działania policji, prokuratury, służb podatkowych, celnych i innych instytucji zajmujących się śledzeniem oraz odbieraniem majątku pochodzącego z przestępstw.
Rząd sprowadza cały proces do czterech etapów: identyfikacji, zabezpieczenia, konfiskaty i zarządzania odzyskanym majątkiem. Celem jest zwiększenie zarówno wartości odbieranych aktywów, jak i udziału odzyskanych środków w całkowitych zyskach generowanych przez przestępczość.
W skrócie:
- Szwecja po raz pierwszy przyjęła krajową strategię odzyskiwania dochodów z przestępstw,
- w centrum działań znajdą się pieniądze, nieruchomości, pojazdy i inne niewyjaśnione aktywa,
- strategia nie wprowadza sama w sobie nowej możliwości konfiskaty bez wyroku – takie przepisy obowiązują już od 2024 roku,
- od 2027 roku ma działać nowe krajowe centrum odzyskiwania dochodów z przestępstw,
- efekty działań mają być regularnie mierzone i raportowane.
Przestępcza gospodarka liczona w setkach miliardów koron
W strategii rząd powołuje się na raport „Svarta siffror”, przygotowany dla Expertgruppen för studier i offentlig ekonomi, ESO.
Autorzy raportu oszacowali, że szeroko rozumiana przestępcza gospodarka w Szwecji może generować obroty na poziomie około 352 mld koron rocznie, a związane z nią zyski około 185 mld koron.
Są to jednak szacunki, a nie dokładnie policzone wpływy gangów czy innych grup przestępczych. Zarówno autorzy raportu, jak i sam rząd podkreślają, że obliczenia są obarczone znaczną niepewnością. Do przestępczej gospodarki zaliczane są przy tym nie tylko narkotyki czy handel bronią, ale również między innymi praca na czarno, przestępstwa związane z rynkiem pracy, oszustwa i wykorzystywanie systemów świadczeń.
To właśnie ekonomiczny wymiar przestępczości ma być jednym z głównych celów nowej strategii.
Minister sprawiedliwości Gunnar Strömmer stwierdził przy jej prezentacji, że „przestępczość nie powinna się opłacać”. Według rządu odebranie majątku ma jednocześnie ograniczać możliwości dalszego finansowania działalności przestępczej i zwiększać szanse na zrekompensowanie strat ofiarom.
Policja już może odbierać majątek bez wyroku za konkretne przestępstwo
Nowa strategia nie oznacza, że dopiero teraz szwedzkie służby otrzymają możliwość odbierania niewyjaśnionego majątku.
Od 8 listopada 2024 roku obowiązują w Szwecji przepisy o tzw. självständigt förverkande. Pozwalają one na konfiskatę majątku pochodzącego najprawdopodobniej z działalności przestępczej także wtedy, gdy właściciel nie został skazany za konkretne przestępstwo.
W praktyce może chodzić przykładowo o duże kwoty gotówki, środki na rachunkach bankowych, drogie samochody, nieruchomości lub inne wartościowe przedmioty, których pochodzenia dana osoba nie potrafi wiarygodnie wyjaśnić.
skandynawiainfo.pl/ opisywało te przepisy już w momencie ich wejścia w życie w materiale „Nowe uprawnienia policji w Szwecji: konfiskata majątku bez podejrzenia przestępstwa”.
Nowe narzędzie zaczęło być stosowane na większą skalę w 2025 roku. Według rocznego sprawozdania Åklagarmyndigheten wszczęto wówczas 903 postępowania dotyczące samodzielnej konfiskaty, a zabezpieczony w ich ramach majątek miał wartość 36,9 mln koron. Łącznie liczba spraw, w których prokuratorzy domagali się konfiskaty zysków z działalności przestępczej, wzrosła do 3133.
Powstanie krajowe centrum odzyskiwania majątku
Jednym z konkretnych elementów szerszego systemu będzie nowe nationellt center för återtagande av brottsvinster, czyli krajowe centrum odzyskiwania dochodów z przestępstw.
Ma zostać utworzone przy Polismyndigheten i rozpocząć działalność najpóźniej 1 stycznia 2027 roku. W jego pracach mają uczestniczyć także Ekobrottsmyndigheten, Kronofogden, Skatteverket, Tullverket i Åklagarmyndigheten.
Chodzi przede wszystkim o połączenie informacji i uprawnień różnych instytucji. Jedna służba może dysponować informacją o podejrzanych przepływach pieniędzy, inna o zadłużeniu, podatkach, nieruchomościach czy majątku znajdującym się za granicą.
Strategia zakłada również szerszą współpracę z sektorem prywatnym. Już teraz policja współpracuje z największymi bankami w ramach systemu SAMLIT, a w 2025 roku utworzono przy policji centrum wywiadu finansowego, które ma być w pełni rozwinięte do końca 2027 roku.
Majątek trzeba najpierw znaleźć, a potem uniemożliwić jego ukrycie
Pierwszy element strategii dotyczy systematycznego wyszukiwania pieniędzy i innych aktywów.
Rząd chce, aby sprawdzanie sytuacji majątkowej podejrzanych nie było dodatkiem wykonywanym tylko w wybranych sprawach, lecz stałym elementem walki z poważną przestępczością.
Drugi etap to szybkie zabezpieczenie odnalezionego majątku. Chodzi o to, aby w trakcie postępowania nie można było przelać pieniędzy za granicę, sprzedać nieruchomości, przepisać samochodu na inną osobę czy w inny sposób ukryć aktywów.
Kolejny krok stanowi prawna konfiskata, a ostatni – zarządzanie odzyskanym majątkiem i wykonanie decyzji.
W proces zaangażowanych jest wiele instytucji, m.in. policja, Kronofogden, Ekobrottsmyndigheten, Tullverket, Skatteverket i Kustbevakningen.
Pieniądze mogą trafić do ofiar przestępstw
Jeżeli skonfiskowane mienie nie służy zaspokojeniu roszczeń poszkodowanych, zasadniczo staje się własnością państwa.
Szwedzkie prawo przewiduje jednak możliwość wykorzystania odebranych sprawcy środków do pokrycia ekonomicznych szkód wyrządzonych konkretnej ofierze. Strategia wskazuje, że takie działania mają być kontynuowane.
Rozważane jest pójście jeszcze dalej. Komisja analizująca przepisy dotyczące konfiskaty zaproponowała, aby część skonfiskowanych pieniędzy trafiała do Brottsofferfonden, czyli państwowego funduszu wspierającego ofiary przestępstw. Propozycja jest obecnie analizowana przez rząd i nie stanowi jeszcze obowiązującego prawa.
Szwecja będzie musiała pokazać, ile naprawdę odzyskuje
Jednym z ważniejszych, choć mniej widocznych elementów strategii jest stworzenie lepszego systemu statystycznego.
Rząd przyznaje w dokumencie, że do prawidłowej oceny efektów potrzebne są bardziej spójne dane dotyczące liczby zabezpieczeń, konfiskat i rzeczywistej wartości przejmowanego majątku.
Brå ma zbierać dane wymagane przez unijną dyrektywę i co roku przekazywać je Komisji Europejskiej. Statystyki mają obejmować między innymi liczbę wykonanych decyzji o zamrożeniu i konfiskacie oraz wartość objętego nimi majątku.
Strategia jest jednocześnie realizacją wymogów unijnej dyrektywy dotyczącej odzyskiwania i konfiskaty aktywów. Państwa UE mają przyjąć krajowe strategie w tej dziedzinie najpóźniej do 24 maja 2027 roku i aktualizować je co najmniej raz na pięć lat. Szwecja zrobiła to więc kilka miesięcy przed unijnym terminem.
