W Szwecji rośnie liczba osób szukających pomocy z powodu ortoreksji, czyli obsesyjnego skupienia na „zdrowym” jedzeniu i treningu. Problem jest trudny do zauważenia, bo na początku często wygląda jak odpowiedzialna troska o zdrowie.
Ortoreksja nie jest obecnie oficjalną diagnozą medyczną w Szwecji. Mimo to eksperci ostrzegają, że przymus związany z jedzeniem i ćwiczeniami może wpływać zarówno na ciało, jak i psychikę.
Kiedy zdrowy styl życia zaczyna być przymusem
Zdrowe jedzenie i regularny ruch same w sobie są czymś pozytywnym. Problem zaczyna się wtedy, gdy zasady dotyczące diety i treningu przejmują kontrolę nad codziennym życiem.
Ortoreksja opisywana jest jako silna koncentracja na „właściwym” jedzeniu, kontroli posiłków i ćwiczeniach. Może przypominać zaburzenia odżywiania, bo osoba zaczyna podporządkowywać coraz większą część dnia restrykcyjnym regułom.
Według 1177 zaburzenia odżywiania mogą sprawiać, że człowiek jest całkowicie pochłonięty myślami o jedzeniu, ciele i jedzeniu jako czynności. Mogą też szkodzić zarówno ciału, jak i samopoczuciu psychicznemu.
Kiedyś kilka osób miesięcznie. Teraz kilka dziennie
Skalę problemu opisuje Yvonne Lin, doktor medycyny i terapeutka CBT. W rozmowie z TV4 powiedziała, że liczba osób szukających pomocy wyraźnie wzrosła.
– To poważny i narastający problem. Kiedy zaczynaliśmy wiele lat temu, 3–4 osoby miesięcznie zgłaszały się z tymi problemami. Teraz dzwoni 3–4 osoby dziennie – mówi Yvonne Lin w rozmowie z TV4.
To, co wcześniej kojarzono głównie z osobami mocno związanymi z fitnessem lub sportem wyczynowym, obecnie dotyczy także zwykłych osób aktywnych fizycznie.
Problem jest trudny do uchwycenia, bo z zewnątrz może wyglądać dobrze: trening, plan posiłków, unikanie cukru, rezygnacja z wysoko przetworzonych produktów. Dopiero z czasem zdrowe wybory mogą zmienić się w sztywny system zakazów.
Media społecznościowe wzmacniają presję
Eksperci wskazują, że duże znaczenie mają media społecznościowe. Obrazy idealnych ciał, treningowe rutyny i przekazy influencerów fitness mogą wpływać na to, jak ludzie oceniają własne ciało, jedzenie i dyscyplinę.
Mechanizm może rozwijać się stopniowo. Najpierw z diety znika cukier. Później biała mąka, ciastka, desery, czerwone mięso lub kolejne grupy produktów. Równocześnie trening może stawać się coraz intensywniejszy.
W pewnym momencie nie chodzi już tylko o zdrowie. Chodzi o kontrolę. Odstępstwo od własnych zasad może wywoływać dyskomfort, poczucie winy, wstyd i lęk. Podobne mechanizmy opisywała badaczka Linn Håman w rozmowie z SVT oraz w swoich pracach dotyczących ortoreksji.
Brak diagnozy może utrudniać leczenie
Jednym z najważniejszych problemów jest status ortoreksji. SVT wskazywało, że ortoreksja nie jest medyczną diagnozą, choć osoby z takimi objawami mogą doświadczać realnego cierpienia i problemów w codziennym funkcjonowaniu.
To może utrudniać dostęp do właściwej pomocy. Jeśli problem nie mieści się jasno w oficjalnej diagnozie, leczenie może być trudniejsze do uzyskania w ramach publicznej opieki zdrowotnej.
Nie oznacza to jednak, że objawy należy ignorować. 1177 podkreśla, że przy zaburzeniach odżywiania istnieje pomoc i że warto szukać wsparcia, gdy myśli o jedzeniu, ciele lub kontroli zaczynają dominować życie.
Co to oznacza dla Polaków w Szwecji?
Dla Polaków mieszkających w Szwecji temat może być ważny szczególnie wtedy, gdy dotyczy dzieci, nastolatków, młodych dorosłych, osób trenujących intensywnie albo ludzi żyjących pod silną presją wyglądu i samodyscypliny.
Warto zwrócić uwagę nie tylko na to, co ktoś je i jak często ćwiczy, ale także na emocje. Sygnałem ostrzegawczym może być lęk po pominiętym treningu, poczucie winy po zjedzeniu „zakazanego” produktu, wycofywanie się z kontaktów społecznych albo coraz dłuższa lista rzeczy, których „nie wolno” jeść.
Jeśli jedzenie i trening przestają być częścią życia, a zaczynają nim rządzić, problem nie jest już tylko kwestią silnej woli. W takiej sytuacji warto skontaktować się z vårdcentral, poradnią zajmującą się zaburzeniami odżywiania albo organizacją oferującą wsparcie osobom z problemami wokół jedzenia.
