Wydobycie uranu w Szwecji jest ponownie dozwolone po niemal dekadzie całkowitego zakazu, który zniesiono na przełomie 2025 i 2026 roku. Kilka tygodni później rząd przedstawił jednak propozycję nowego lokalnego weta wobec wydobycia łupków aluminiowych – skały, w której znajdują się największe szwedzkie złoża uranu.
Propozycja oznacza, że gminy znów mogłyby odmówić zgody na wydobycie łupków aluminiowych. Rząd uzasadnia to brakiem w pełni sprawdzonych metod bezpiecznego wydobycia, szczególnie w kontekście ryzyka dla źródeł wody, co jest też przedstawiane jako kwestia dotycząca obrony narodowej.
W pigułce:
- Co się zmienia: propozycja nowego weta gmin wobec wydobycia łupków aluminiowych
- Od kiedy: po wejściu w życie nowych zasad (daty nie podano w materiale)
- Kogo dotyczy: gminy na obszarach planowanych poszukiwań i wydobycia
- Gdzie: Szwecja
- Co zrobić: decyzje w procedurach będą zależeć od stanowiska gmin
Wydobycie uranu w Szwecji a spór o zgodę gmin
Według relacji szwedzkich mediów Ebba Busch (KD) ocenia, że niewiele gmin będzie skłonnych poprzeć wydobycie. „Biorąc pod uwagę duże obawy i sprzeciw, z jakim się spotkaliśmy, sądzę, że niewiele gmin wyrazi zgodę” – stwierdziła w wywiadzie dla Ny Teknik, cytowanym w doniesieniach.
Z drugiej strony branża górnicza ostrzega przed konsekwencjami dla inwestycji. „Grozi to zniechęceniem inwestorów do poszukiwań i rozwoju górnictwa w Szwecji” – komentuje Maria Sunér, dyrektor generalna Svemin, również cytowana w tym samym kontekście.
W materiale podkreślono, że dla mieszkańców zainteresowanych gmin temat jest powiązany przede wszystkim z lokalnymi skutkami wydobycia. Wydobycie z łupków aluminiowych bywa łączone z wielkoskalowymi kopalniami odkrywkowymi, zmianami krajobrazu, transportem oraz ryzykiem wpływu na wodę pitną i rolnictwo.
Dlaczego uran wraca do debaty o energii
Uran jest wykorzystywany jako paliwo w elektrowniach jądrowych. Z danych Energiföretagen Sverige wynika, że energetyka jądrowa odpowiada za około 30 procent produkcji energii elektrycznej w Szwecji.
W tekście wskazano też, że całe paliwo jądrowe wykorzystywane w Szwecji jest obecnie importowane, głównie z Kanady, Kazachstanu i Australii, poprzez międzynarodowe łańcuchy dostaw – przywołano przy tym Euratom Supply Agency.
Jednym z argumentów za ponownym dopuszczeniem wydobycia ma być potencjał zasobów. W materiale podano, że znane zasoby uranu w Szwecji wynoszą około 20 000 ton, co teoretycznie mogłoby pokryć zapotrzebowanie kraju przez długi czas. W podobnym ujęciu liczba ta pojawia się w opracowaniach SGU dotyczących energometali.
Gdzie występuje uran i jakie metale mu towarzyszą
Uran w Szwecji ma występować głównie w łupkach aluminiowych, obecnych w wielu częściach kraju. W materiale wymieniono obszary najczęściej łączone z poszukiwaniami i planami wydobycia: Jämtland (Oviken, okolice Storsjö i Östersund), Västergötland (Falköping i Skövde), Östergötland (m.in. Norra Kärr), a także Närke i Skåne.
W tych regionach uran ma często współwystępować z metalami uznawanymi za ważne dla elektryfikacji, baterii i technologii obronnej. W tekście wymieniono m.in. wanad, nikiel, molibden, lit oraz metale ziem rzadkich.
Samowystarczalność i zależność od Chin w łańcuchach dostaw
Wątek uranu w materiale połączono z szerszą dyskusją o metalach krytycznych, które UE klasyfikuje jako kluczowe, a które – według opisu – w dużej mierze pozostają pod kontrolą Chin. Przywołano stanowisko Totalförsvarets forskningsinstitut (FOI), zgodnie z którym Chiny kontrolują około 90 procent globalnego łańcucha wartości metali ziem rzadkich, w tym rafinację i przetwórstwo.
W tekście wskazano, że metale te mają znaczenie m.in. dla samochodów elektrycznych i akumulatorów, energii wiatrowej i magazynowania energii, a także elektroniki i systemów obronnych.
Co może oznaczać to dla firm i inwestorów
Zgodnie z opisem, firmy zaangażowane w projekty związane z łupkami uranowymi mogą napotkać większe przeszkody regulacyjne, dłuższe terminy realizacji i wyższe ryzyko polityczne. W tekście zaznaczono, że może to osłabiać chęć do inwestowania, zwłaszcza wśród międzynarodowych graczy.
Jednocześnie wskazano, że projekty skupione na innych rodzajach skał lub na wydobyciu produktów ubocznych mogą skorzystać na tym, że uran może być sprzedawany zamiast składowany. Dla podmiotów zainteresowanych energetyką jądrową decyzja jest opisywana jako utrzymanie zależności od importu paliwa jądrowego, a dla przemysłu bateryjnego, elektryfikacyjnego i obronnego – jako pośredni wpływ przez dostęp do metali krytycznych i wrażliwość łańcuchów dostaw.
