Konstytucja Szwecji będzie trudniejsza do zmiany od 1 kwietnia 2027 roku. Riksdag 4 listopada ostatecznie przyjął reformę podnoszącą wymagane poparcie dla zmian ustaw zasadniczych i wzmacniającą niezależność sądów. W drugim głosowaniu nad przyszłymi zmianami konstytucyjnymi potrzebne będą co najmniej 233 głosy.
Za pakietem zagłosowało 284 posłów, przeciw było 61, a czterech nie uczestniczyło w głosowaniu. Nikt nie wstrzymał się od głosu. Jak pokazuje oficjalny wynik głosowania, reformę poparli przedstawiciele siedmiu partii. Wszystkie głosy przeciw oddali Szwedzcy Demokraci, czyli Sverigedemokraterna (SD).
Decyzja Riksdagu kończy procedurę rozpoczętą pierwszym głosowaniem 1 października 2025 roku. Między obiema decyzjami odbyły się wybory parlamentarne. Przyjęte przepisy zaczną obowiązywać dopiero w kwietniu 2027 roku.
Konstytucja Szwecji: najpierw 175, później 233 głosy
Pozostaje zasada dwóch decyzji o identycznym brzmieniu, rozdzielonych wyborami do Riksdagu. Zmienia się wymagane poparcie. Zamiast zwykłej większości głosujących nowe przepisy ustanawiają progi odnoszące się do wszystkich 349 mandatów:
| Etap zmiany ustawy zasadniczej | Wymagane poparcie od 1 kwietnia 2027 r. |
|---|---|
| Pierwsza decyzja, przed wyborami | Co najmniej połowa wszystkich posłów — 175 głosów |
| Druga decyzja, po wyborach | Co najmniej dwie trzecie wszystkich posłów — 233 głosy |
Nieobecności nie obniżą tych progów. Sama większość w parlamencie nie wystarczy więc do ostatecznego przyjęcia zmiany.
Jak wyjaśnia uzasadnienie reformy, nowe wymogi obejmą także główne przepisy ustawy o Riksdagu, riksdagsordningen, zmieniane w trybie dwóch decyzji. Dla tej ustawy pozostanie również odrębna droga: jedna decyzja poparta przez co najmniej trzy czwarte całego parlamentu, czyli 262 posłów. Tego wyjątku nie należy przenosić na ustawy zasadnicze.
Reforma wprowadza też zasadę, że pierwsza decyzja w sprawie zmiany konstytucyjnej ma zapadać najpóźniej cztery miesiące przed wyborami. Przewidziano możliwość odstępstwa od tego terminu.
Ochrona sądów przed wpływem władzy wykonawczej
Pakiet obejmuje również organizację sądownictwa. Organ odpowiedzialny za administrację sądów będzie musiał mieć zarząd, w którym większość stanowią sędziowie. Urzędy podległe rządowi nie będą mogły sprawować nadzoru nad działalnością orzeczniczą sądów — tak zakres zmian opisuje Komisja Konstytucyjna Riksdagu.
Rozróżnienie jest istotne: chodzi o wymierzanie sprawiedliwości, a nie ogólny zakaz jakiejkolwiek kontroli wszystkich aspektów funkcjonowania sądów. Deklarowanym celem pakietu jest wzmocnienie instytucjonalnej ochrony demokratycznego państwa prawa.
Dlaczego Szwedzcy Demokraci byli przeciw
Sprzeciw SD dotyczył zaostrzenia procedury zmiany ustaw zasadniczych. Według stanowiska przedstawionego przez komisję partia uznaje dotychczasowe zabezpieczenia za wystarczające i obawia się utrudnienia potrzebnych reform. Ponieważ na końcowym etapie można było przyjąć albo odrzucić cały pakiet, SD zagłosowało przeciw całości.
O wcześniejszym etapie sporu pisaliśmy w artykule o żądaniu referendum w sprawie zmiany konstytucji przez Szwedzkich Demokratów. Listopadowa decyzja oznacza przejście od sporu o projekt do przyjętej reformy z wyznaczoną datą wejścia w życie.
