Rząd Szwecji planuje znieść zakaz wydobycia uranu, obowiązujący od 2018 roku. Proponowane zmiany, mające wejść w życie 1 stycznia 2026 roku, spotykają się z silnym sprzeciwem ze strony wielu gmin, które obawiają się negatywnego wpływu na środowisko i lokalne społeczności. Krytykowane jest również ograniczenie prawa weta gmin w kwestii lokalizacji kopalń.

Propozycja rządu i jej uzasadnienie:

Rząd argumentuje, że zniesienie zakazu wydobycia uranu jest konieczne z kilku powodów:

• Dostęp do krytycznych surowców: Zakaz utrudnia dostęp do innych krytycznych surowców, potrzebnych do transformacji klimatycznej, np. do produkcji turbin wiatrowych i baterii.
• Rozwój energetyki jądrowej: Rząd stawia na energetykę jądrową.
• Napięta sytuacja bezpieczeństwa: Rosja, Kazachstan i Uzbekistan kontrolują ponad połowę światowego wydobycia uranu. Zniesienie zakazu ma zmniejszyć zależność Szwecji od tych krajów. Ponad jedna czwarta znanych europejskich zasobów uranu znajduje się w Szwecji.

Proponowane zmiany zakładają, że gminy nie będą mogły zawetować małych kopalń uranu oraz kopalń, w których uran jest wydobywany jako produkt uboczny. Nie jest jednak jasno określone, co należy rozumieć przez “małe kopalnie”.

Sprzeciw gmin: Zagrożenie dla środowiska i lokalnego weta

Propozycja rządu spotkała się z ostrym sprzeciwem ze strony wielu gmin, nawet tych, na terenie których nie planuje się wydobycia uranu. Gminy obawiają się ograniczenia ich prawa weta w kwestii lokalizacji kopalń.

Gmina Falköping:

• W swojej odpowiedzi na konsultacje podkreśla poważne negatywne konsekwencje wydobycia uranu dla środowiska, krajobrazu rolniczego, hodowli zwierząt i mieszkańców.
• Wskazuje na brak poparcia społecznego dla wydobycia uranu. W latach 70. XX wieku mieszkańcy regionu Skaraborg (gdzie leży Falköping) protestowali przeciwko wznowieniu wydobycia w zakładzie Ranstad (na granicy gmin Falköping i Skövde). Zainteresowane gminy zawetowały wówczas ten projekt.
• Uważa, że zniesienie gminnego weta w sprawie kopalń uranu byłoby “krokiem w złym kierunku”. (Wspólna odpowiedź z gminą Skövde).

Gminy Östersund i Åre:

• Uważają propozycję za niedopuszczalną, ze względu na dużą niejednoznaczność co do tego, które kopalnie byłyby objęte nowymi przepisami.
• Wskazują na poważne zagrożenie dla środowiska związane z wydobyciem uranu, w tym wpływ na zaopatrzenie w wodę i produkcję żywności.
• Podkreślają negatywny wpływ wydobycia na turystykę.

Stanowisko firm wydobywczych:

Firmy wydobywcze, Swemin i Bergslagen Metals, w większości popierają proponowane zmiany.

Okres konsultacji w sprawie propozycji rządu kończy się w czwartek.