Czy uprawa kawy na Krecie jest możliwa? Odpowiedź wydaje się oczywista z perspektywy turysty spacerującego ulicami Chanii, wdychającego zapach mielonych ziaren i obserwującego tłumy w kafenionach. Pomimo że kawa jest nieodłącznym elementem greckiej kultury, nie można jej uprawiać na tej urokliwej wyspie ze względu na niekorzystny klimat.
Pod względem warunków rolniczych Kreta znajduje się poza strefą równikową, zwaną „pasem kawowym”, rozciągającym się między zwrotnikami Raka i Koziorożca. Wilgotność, stabilność temperatury i wysokość atmosfery są idealne do uprawy kawy. Pomimo górzystego ukształtowania terenu, Kreta nie zapewnia idealnych wysokości wymaganych do uprawy delikatnej Arabiki, a lata bywają wyjątkowo suche z nieprzewidywalnymi opadami deszczu.
| Temat | Szczegóły |
|---|---|
| Lokalizacja | Kreta, Grecja |
| Klimat | Śródziemnomorski, suche lata, łagodne zimy |
| Uprawa kawy | Niewielkie eksperymenty, brak komercyjnych plantacji |
| Główne przeszkody | Niewystarczająca wysokość, brak wilgotności, niestabilne opady |
| Typ kawy testowanej | Arabika (najczęściej) |
| Konsumpcja kawy w Grecji | Ponad 40 000 ton rocznie |
| Obecny VAT na kawę w lokalach | 24% od 1 lipca 2024 |
| Źródło |
Miłośnicy botaniki próbowali w ostatnich latach zaadaptować odmiany etiopskie i kolumbijskie w licznych lokalnych eksperymentach z pomocą specjalistów od rolnictwa. Rezultaty były jednak ograniczone: plony były znikome, rośliny rosły wolniej, a smak nie spełniał oczekiwań. Na rynkach premium dominuje niezwykle wybredna Arabica, która nie znosi suchych gleb i potrzebuje zacienionych warunków uprawy oraz częstej cyrkulacji powietrza. Warunki te nie są spełnione na Krecie.
Mimo to kawa zajmuje szczególne miejsce w kulturze greckiej. Szacuje się, że Grecy spożywają ponad 40 000 ton kawy rocznie, a poranny i wieczorny rytuał picia kawy jest uważany za rodzaj więzi społecznej. Niestety, w ostatnich miesiącach ta pasja do kawy musiała zderzyć się z trudną sytuacją ekonomiczną.
Klienci i właściciele kawiarni byli szczególnie niezadowoleni, gdy 1 lipca 2024 r. podatek VAT na kawę serwowaną na miejscu w barach i restauracjach wzrósł z 13% do 24%. Klasyczna kawa ellinikós kafés, która kosztowała 2,50 euro, teraz kosztuje prawie 2,80 euro, a espresso freddo, które kosztowało 3,50 euro, kosztuje teraz 4 euro.
Co istotne, kawa na wynos była zwolniona z podwyżki podatku. W rezultacie codzienne nawyki uległy ponownej ocenie. Ta proporcja wyraźnie się odwróciła w ciągu ostatnich dwóch lat – aż 60% Greków decyduje się teraz na samodzielne parzenie kawy, w porównaniu z zaledwie 40%, które nadal piją ją w kawiarniach. Pandemia, która już wcześniej ograniczyła liczbę wizyt w lokalach, jeszcze bardziej pogłębiła tę zmianę.
Kretycka branża restauracyjna wyraża zaniepokojenie. Turyści i lokalni klienci byli głównym źródłem dochodu dla małych kawiarni, które już teraz odnotowują spadek obrotów. Wielu właścicieli firm wskazuje na konieczność skrócenia godzin pracy lub redukcji zatrudnienia pracowników sezonowych. Szczególnie trudne warunki biznesowe powstają w wyniku wprowadzenia wyższego podatku i gwałtownego wzrostu cen kawy na rynku globalnym.
Cena arabiki wzrosła o 50% tylko w pierwszej połowie 2024 roku, podczas gdy cena robusty osiągnęła najwyższy poziom od 45 lat, jak wynika z danych. Jesienią, gdy firmy zaczną korzystać z nowych, droższych dostaw, spodziewany jest dalszy wzrost cen detalicznych, jeśli te ceny się utrzymają.
Kultura kawy dynamicznie się rozwija, mimo że Kreta nie jest potęgą kawową. Heraklion i Retimno organizują pokazy alternatywnych technik parzenia, takich jak cold brew i drip brew. Młodzi bariści, zwłaszcza ci, którzy studiowali za granicą, wracają ze świeżymi pomysłami i otwierają własne kawiarnie, w których z niezwykłą precyzją serwują kawę z Gwatemali, Tanzanii i Kenii.
Kawa specialty trafia na greckie wyspy po tym, jak zyskała popularność w takich miejscach jak Kopenhaga i Berlin. Na przykład kawiarnia „Bakaliaros Brew” w Chanii oferuje szkolenia z zakresu identyfikacji profili smakowych oraz warsztaty sensoryczne. Pomimo tego, że kawa nie jest uprawiana w pobliżu, stała się stałym elementem krajobrazu Krety, od filiżanki po historię ziarna.
Warto pamiętać, że mapa upraw kawy na świecie może wkrótce ulec zmianie pod wpływem zmian klimatu i rozwoju współczesnych technologii rolniczych. Niektóre obszary, które wcześniej nie były związane z produkcją kawy, mogą stać się centrami kreatywnymi dzięki inżynierii genetycznej, nawadnianiu kropelkowemu i szklarniom. Plantacje kawy na Krecie mogą stać się nie tylko eksperymentem, ale za dziesięć lat legalnym przedsięwzięciem biznesowym, jeśli ten trend się utrzyma.
Kawa z pewnością kwitnie w życiu kulturalnym i społecznym Krety, mimo że obecnie nie jest tam uprawiana komercyjnie. Nie sposób nie zauważyć, że kawa, choć importowana, jest tu obecna, gdy siedzi się pod drzewem oliwnym z filiżanką aromatycznego espresso i patrzy na błękit Morza Kreteńskiego.