Dieta Azteków i Majów w dużej mierze opierała się na kukurydzy, czasami nazywanej „złotem Ameryki”. Prawdopodobnie została udomowiona około 9000 lat temu na terenie dzisiejszego Meksyku, gdzie po raz pierwszy ją uprawiano. Choć kukurydza, jaką znamy dzisiaj, nie rośnie już naturalnie, jej dziki przodek, teosinte, rośnie w niektórych częściach Meksyku. Kukurydza stała się najpopularniejszą uprawą zbożową na świecie dzięki swojej niezwykłej zdolności adaptacji do różnorodnych warunków.
Krzysztof Kolumb odkrył kukurydzę na Haiti podczas swojej wyprawy w 1492 roku, a miejscowe plemiona z powodzeniem ją uprawiały. Po powrocie do Hiszpanii, zwłaszcza w Andaluzji, stała się ona natychmiast popularna. Następnie szybko rozprzestrzeniła się po Europie Południowej, zanim dotarła na Bliski Wschód przez Kretę. Portugalczycy przywieźli ją do Angoli, gdzie po raz pierwszy pojawiła się w Afryce. Później pojawiła się w Afryce Południowej i Etiopii.
Pochodzenie Kukurydzy – Kluczowe Informacje
| Informacja | Szczegóły |
|---|---|
| Miejsce pochodzenia | Ameryka Środkowa, dzisiejszy Meksyk |
| Udomowienie | Około 9 000 lat temu |
| Przodek kukurydzy | Teosinte – dziki gatunek traw rosnący w Meksyku |
| Wprowadzenie do Europy | XV wiek, przypisywane wyprawom Kolumba |
| Największy producent kukurydzy | Stany Zjednoczone |
| Powierzchnia upraw na świecie | Około 162 miliony hektarów |
| Roczna produkcja globalna | Ponad 1,2 miliarda ton |
| Uprawa w Polsce | Największa w woj. wielkopolskim, kujawsko-pomorskim, mazowieckim, dolnośląskim |
| Źródło referencyjne |
Jawa była punktem wyjścia jej azjatyckiej podróży, która później rozszerzyła się na Chiny i Filipiny. Kukurydza została po raz pierwszy opisana jako roślina uprawna w Chinach już w 1578 roku. Co ciekawe, niezwykła zdolność adaptacji tej rośliny doprowadziła nawet do powstania centrum różnorodności w Azji. Niezwykła wszechstronność kukurydzy uczyniła ją podstawowym pożywieniem milionów ludzi i zwierząt.
Obecnie Stany Zjednoczone produkują prawie 32 procent światowej produkcji kukurydzy, według Narodowego Centrum Wsparcia Rolnictwa. Biorąc pod uwagę, że kukurydza jest głównym składnikiem pasz dla zwierząt na całym świecie, liczba ta jest zdumiewająca. Jest to bardzo wydajne ziarno, nawet w porównaniu z jęczmieniem czy pszenicą, ze średnim plonem 5,2 tony z hektara.
Różnorodność nazw tej rośliny trafnie odzwierciedla tempo jej rozprzestrzeniania się. W Turcji nazywano ją „kukuruz”, w Egipcie „prosem syryjskim”, a we Francji „hiszpańską kukurydzą”. „Pszenica turecka”, jak napisał Szymon Syreński w swoim zielniku w 1613 roku, była znana w Polsce. Linneusz powołał się na greckie słowo „zeia”, oznaczające ziarno, nadając kukurydzy łacińską nazwę Zea mays.
Kukurydza oferuje wyjątkowe korzyści w porównaniu z innymi zbożami z agrotechnicznego punktu widzenia. Niektórzy rolnicy z powodzeniem wysiali ją na glebach klasy V, a nawet na słabszych, takich jak klasa IVb, może być uprawiana. Co więcej, kukurydza daje zaskakująco wysokie plony suchej masy. Jest to jednak związane z wysokim zapotrzebowaniem na wodę, co może stanowić dla rolników nowe trudności w świetle zmian klimatu.
Według danych, w Krajowym Rejestrze Odmian Roślin Rolniczych wpisano aż 238 odmian kukurydzy – czyli 34% wszystkich odmian zbóż. Wśród nich było 178 odmian pszenicy (25%), 117 odmian jęczmienia (17%), 68 odmian żyta (10%) i tylko 60 odmian pszenżyta (9%). Dynamika hodowli i rejestracji nowych odmian pokazuje, jak dynamicznie rozwija się przemysł kukurydziany.
Kukurydza zadomowiła się w Polsce dopiero w XX wieku. Początkowo uprawiano ją głównie na potrzeby lokalne, głównie w południowo-wschodniej części Podola i Wołynia. Badania Tadeusza Olbrychta, przeprowadzone po powrocie ze Stanów Zjednoczonych w latach 20. XX wieku, doprowadziły do znaczącego przełomu. Uprawa nadal rozwijała się w latach 50. XX wieku, a ostatecznie rozprzestrzeniła się na inne części kraju.
W Polsce kukurydza zajmowała zaledwie 100 000 hektarów w latach 90. XX wieku. Po przystąpieniu do UE sytuacja uległa znacznemu pogorszeniu. Wprowadzono nowe odmiany, wzrosły inwestycje, a sama kukurydza stała się jednym z filarów rolnictwa. Łączna powierzchnia zasiewów kukurydzy wzrosła do 700 000 hektarów między 2013 a 2019 rokiem. W 2020 roku zebrano zdumiewające 6,8 miliona ton ziarna, co przyniosło wyjątkowo wysokie plony (72,1 dt/ha). Główny Urząd Statystyczny szacuje, że powierzchnia zasiewów osiągnie prawie 1,2 miliona hektarów w 2022 roku.
Najwięcej kukurydzy uprawia się w województwach wielkopolskim (20%), kujawsko-pomorskim (14%), mazowieckim (11%) i dolnośląskim (10%). Co ciekawe, Polska nadal jest jednym z czołowych producentów zbóż w UE, mimo że nie należy do mocarstw takich jak USA czy Chiny.
Z punktu widzenia społeczeństwa, kukurydza jest nie tylko surowcem wykorzystywanym w rolnictwie, ale także symbolem postępu i niezależności żywieniowej. Największe firmy spożywcze na świecie wykorzystują ją jako kluczowy składnik różnorodnych produktów spożywczych, takich jak syropy glukozowo-fruktozowe i płatki śniadaniowe. Kukurydza może być jeszcze ważniejszym źródłem białka i energii w obliczu globalnych niedoborów żywności i zmian klimatu.
