Rząd zapowiada nowe przepisy karne w Szwecji, które rozszerzają odpowiedzialność za usiłowanie, przygotowanie i zmowę w celu popełnienia poważnych przestępstw. Celem reformy jest możliwość interwencji na znacznie wcześniejszym etapie, zanim dojdzie do przemocy, a także skuteczniejsze ściganie osób stojących na szczycie struktur gangów i tych, którzy rekrutują do nich dzieci. Jak podaje Szwedzki rząd, propozycja jest częścią szerszej zmiany polityki karnej wobec przestępczości zorganizowanej.
- Cel reformy: przywódcy gangów i wcześniejsze etapy planowania
- Rekrutacja dzieci w Internecie stanie się karalna
- Szyfrowane telefony jako narzędzie przygotowania przestępstwa
- Ostra krytyka sądów i adwokatów – rząd wprowadza korekty
- Sprawa „atrapy broni” i zmiana zasad odpowiedzialności za usiłowanie
- Kiedy nowe przepisy karne w Szwecji wejdą w życie?
Cel reformy: przywódcy gangów i wcześniejsze etapy planowania
Rząd chce, aby rozszerzona odpowiedzialność karna obejmowała większą liczbę zachowań niż obecnie. Chodzi zarówno o sytuacje, w których przestępstwo zostało przerwane na etapie usiłowania, jak i o przygotowania oraz zmowę między kilkoma osobami. W praktyce nowe przepisy mają umożliwić pociągnięcie do odpowiedzialności osób, które kierują przestępczością, organizują ją, zlecają zabójstwa lub zdalnie zarządzają akcjami swoich grup.
Minister sprawiedliwości Gunnar Strömmer podkreśla, że chodzi o narzędzia pozwalające „ścigać osoby stojące za przestępczością, kierujące nią i organizujące ją, zlecające zabójstwa i rekrutujące dzieci”. W jego ocenie dotychczasowe prawo zbyt często utrudniało dotarcie do tych, którzy pociągają za sznurki, ale sami rzadko pojawiają się na miejscu zbrodni. Jak wynika z komunikatu Ministerstwa Sprawiedliwości reforma ma wprost uderzyć w osoby przyczyniające się do działalności przestępczych sieci.
Wpisuje się to w szerszy trend „przesuwania” prawa karnego coraz bliżej fazy planowania, co z jednej strony zwiększa możliwości policji i prokuratury, a z drugiej rodzi pytania o granice ingerencji państwa w przygotowania, które nie zawsze kończą się czynem.
Rekrutacja dzieci w Internecie stanie się karalna
Jednym z najbardziej konkretnych elementów reformy jest uderzenie w rekrutację dzieci do przestępczości za pośrednictwem Internetu. Obecnie samo zamieszczenie ogłoszenia w sieci, w którym gang próbuje werbować młodych ludzi do popełnienia przestępstwa, nie jest karalne. Odpowiedzialność karna pojawia się dopiero w momencie faktycznego przekazania pieniędzy lub innego wynagrodzenia.
Według rządowego projektu już sama obietnica zapłaty ma stać się przestępstwem, nawet jeśli pieniądze ostatecznie nie trafią do młodej osoby. „Samo zamieszczenie ogłoszenia będzie karalne” – podkreśla Gunnar Strömmer, opisując zmianę jako dostosowanie prawa do realiów cyfrowych, w których werbunek odbywa się na platformach społecznościowych i komunikatorach. Jak przypominają media dzieci są coraz częściej rekrutowane właśnie przez media społecznościowe, gdzie gangi publikują zlecenia na przestępstwa.
Nowe przepisy przewidują również, że policja będzie mogła podszywać się pod dzieci w czatach internetowych. W takich sytuacjach członek gangu rekrutujący „dziecko”, nawet jeśli w rzeczywistości rozmawia z funkcjonariuszem, będzie mógł zostać ukarany. Minister określa to jako „modernizację” prawa i szansę na bardziej ofensywne działania przeciwko rekrutacji nieletnich w sieci.
Szyfrowane telefony jako narzędzie przygotowania przestępstwa
Projekt obejmuje także nowe rozwiązania dotyczące narzędzi używanych na etapie przygotowania przestępstwa. Zgodnie z propozycją karane ma być między innymi wykorzystywanie szyfrowanych telefonów do planowania poważnych czynów, nawet jeśli te urządzenia nie zostaną później użyte podczas samego przestępstwa.
Jak wynika z opisu reformy, kluczowe ma być znaczenie danego narzędzia w planie przestępstwa – nie tylko to, czy fizycznie wystąpi na miejscu zdarzenia.
W praktyce oznacza to, że osoba, która organizuje logistykę, przekazuje instrukcje i rozdziela role poprzez szyfrowane komunikatory, może zostać pociągnięta do odpowiedzialności za przygotowanie przestępstwa, nawet jeśli w ogóle nie pojawia się w terenie. Wyraźnie widać tu dążenie do objęcia prawem karnym tych, którzy dotąd pozostawali „w cieniu”, a odgrywali kluczową rolę w strukturach gangów.
Ostra krytyka sądów i adwokatów – rząd wprowadza korekty
Na etapie konsultacji legislacyjnych propozycja spotkała się z silną krytyką wielu ważnych instytucji. Uwagi zgłosiły między innymi Prokuratura, szereg sądów rejonowych i okręgowych oraz Szwedzka Izba Adwokacka. Zastrzeżenia dotyczyły zarówno zakresu rozszerzonej odpowiedzialności za przygotowania do przestępstwa, jak i ryzyka rozmycia granicy między czynem karalnym a „samą” rozmową czy planowaniem.
Rząd przyznaje, że krytyka była „ogromna” i deklaruje, że w odpowiedzi wprowadzono pewne zmiany w projekcie. Szczegółów korekt nie podano, ale z komunikatów Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że część przepisów doprecyzowano, a język ustawy ma zostać uproszczony, aby lepiej wskazać, które zachowania podlegają karze.
Sprawa „atrapy broni” i zmiana zasad odpowiedzialności za usiłowanie
Osobnym elementem reformy jest reakcja rządu na głośny wyrok znany jako „sprawa atrapy broni”. W tej sprawie policja odnalazła w piwnicy broń, skonfiskowała ją, a na jej miejsce umieściła atrapę, aby zastawić pułapkę na osoby powiązane z gangiem. Dwóch mężczyzn zostało zatrzymanych, lecz później uniewinnionych przez Sąd Najwyższy, ponieważ przestępstwa usiłowania nie można było dokończyć – „broń” była tylko repliką.
Sąd uznał, że w tej sytuacji istniała zasadnicza wada w planie przestępstwa, a realne niebezpieczeństwo dokonania czynu było wyłączone już w momencie, gdy policja wymieniła broń na atrapę. Wyrok wywołał szeroką debatę wśród organów ścigania i prawników, a w rządzie pojawiły się obawy, że utrudni on stosowanie prowokacji i działań operacyjnych z wykorzystaniem podmiany niebezpiecznych przedmiotów na nieszkodliwe.
Rząd zapowiedział teraz zmianę stanu prawnego poprzez specjalne rozporządzenie. Zgodnie z propozycją odpowiedzialność za usiłowanie przestępstwa ma obejmować także sytuacje, w których uniemożliwienie dokonania czynu wynika z działań organów państwa – na przykład wtedy, gdy broń lub narkotyki zostaną wcześniej zastąpione atrapą czy substancją legalną.
Kiedy nowe przepisy karne w Szwecji wejdą w życie?
Reforma ma wejść w życie etapami. Rozszerzona odpowiedzialność za usiłowanie popełnienia przestępstwa – w tym przepisy odnoszące się do spraw takich jak „atrapa broni” – ma zacząć obowiązywać 1 kwietnia 2026 r. Pozostałe zmiany, dotyczące między innymi przygotowania i zmowy do przestępstwa, mają wejść w życie 1 lipca 2026 r., co potwierdza oficjalny komunikat Ministerstwa Sprawiedliwości.
Propozycje opierają się na porozumieniu partii współtworzących koalicję Tidö – Moderatów, Chrześcijańskich Demokratów, Liberałów i Sverigedemokraterna. W komunikatach rządowych reforma określana jest jako element „największej w nowoczesnej historii zmiany polityki karnej” wobec gangów i ciężkiej przestępczości.
