Trzej 15-letni chłopcy z regionu Uppsala zostali skazani przez sąd za napaść z użyciem przemocy i bezprawne stosowanie przymusu wobec rówieśnika z tej samej szkoły. Do zdarzenia doszło na boisku szkolnym w marcu. Sprawcy trafili pod opiekę systemu młodzieżowego, a wspólnie mają zapłacić poszkodowanemu chłopcu nieco ponad 100 000 koron odszkodowania. Sprawę relacjonują SVT Uppsala i P4 Uppland.
Sprawa jest drastycznym przykładem szerszego zjawiska, o którym Szwecja dyskutuje od kilku lat – wzrostu poziomu przemocy wśród nieletnich, często z elementami szczególnego okrucieństwa. Zgodnie z materiałem procesowym opisanym przez media, napaść obejmowała bicie, kopanie i duszenie ofiary. Sprawcy zmuszali poszkodowanego chłopca do jedzenia psich odchodów, picia różnych substancji i szczekania. Cały incydent był filmowany. To ostatnie – jak wynika z analizy Rady ds. Zapobiegania Przestępczości (Brå) – nie jest już rzadkością.
Przemoc wśród nieletnich w Szwecji – szerszy obraz
Zjawisko, do którego wpisuje się ta sprawa, jest w Szwecji dobrze udokumentowane. Jak pisaliśmy w artykule „Gwałtowny wzrost liczby napadów rabunkowych wśród młodzieży w Szwecji”, Brå analizowała 550 losowo wybranych spraw dotyczących napadów na nieletnich. Anna Öström, badaczka Brå, zwróciła uwagę na to, że w ponad jednej trzeciej przypadków sprawcami byli chłopcy, sprawy miały charakter tzw. „napadów upokarzających” – takich, w których celem nie było tylko okradzenie ofiary, ale też zastraszenie jej lub obrażenie. Zdarzenie w Uppsali doskonale wpisuje się w ten wzór.
Jak przypominamy w artykule „Przemoc i groźby najczęstszymi przestępstwami wobec dzieci w Szwecji”, analiza Brå obejmująca 120 000 zgłoszonych przestępstw wobec dzieci pokazała jednoznacznie: „Chłopcy są ofiarami przemocy, a dziewczynki wykorzystywania seksualnego”. Ważny wniosek: „Młodsze dzieci są najczęściej ofiarami swoich rodziców, ale im są starsze, tym częściej sprawcami są inne dzieci”.
Filmowanie przemocy dla późniejszej dystrybucji w mediach społecznościowych – w tym w zamkniętych grupach – jest zjawiskiem, które nasiliło się w ostatnich latach. Jak informowaliśmy w artykule „Szwedzka policja alarmuje: listy śmierci w mediach społecznościowych werbują nastolatków do gangów”, granica między klasycznym mobbingiem szkolnym a szerszym systemem rekrutacji do przestępczości zorganizowanej stopniowo się zaciera.
System reakcji – opieka młodzieżowa i nowe więzienia dla nastolatków
Szwedzki system prawny reaguje na osoby nieletnie inaczej niż na dorosłych. „Ungdomsvård” – opieka młodzieżowa – to najczęstsza forma reakcji na przestępstwa nieletnich w wieku 15–17 lat. Zamiast standardowego więzienia, sprawcy trafiają do zamkniętych placówek Statens institutionsstyrelse (SiS), gdzie łączy się resocjalizację z edukacją i terapią. To rozwiązanie, które ma dawać szansę zawrócenia z niebezpiecznej ścieżki.
Rząd ocenia jednak, że ten system nie wystarcza. Jak pisaliśmy w artykule „Więzienia dla młodzieży w Szwecji od lipca 2026″, od lipca 2026 roku wchodzą w życie zmiany, które umożliwią przekazanie skazanych nastolatków do klasycznych zakładów karnych zamiast SiS. To reakcja na obawy dotyczące bezpieczeństwa personelu, ucieczek z placówek SiS i braku skutecznej resocjalizacji w najcięższych przypadkach.
Jak opisywaliśmy w artykule „Dziecięce gangi terroryzują Szwecję – rząd wypowiada wojnę”, minister edukacji Johan Pehrson zapowiadał zaostrzenie polityki wobec przestępczości nieletnich: „To środowisko niszczy życie, zabija i rujnuje”. Nowe przepisy mają umożliwić skuteczniejsze przecięcie szlaków rekrutacji młodych sprawców do gangów.
W przypadku sprawy uppsalskiej sąd zdecydował się na klasyczną formę – opiekę młodzieżową w połączeniu z odszkodowaniem finansowym. Kwota nieco ponad 100 000 koron ma pokryć ofierze koszty leczenia, wsparcia psychologicznego i zadośćuczynienia za doznane cierpienie. To standardowa wartość w podobnych sprawach.
Konsekwencje takich sytuacji nie kończą się na sądzie. Ofiara traumatycznego wydarzenia w szkole zwykle wymaga długotrwałego wsparcia psychologicznego. Szkoła musi wdrożyć nowe procedury bezpieczeństwa. Rodziny sprawców też muszą przepracować sytuację. A społeczność szkolna – od nauczycieli po innych uczniów – niesie ze sobą świadomość, że takie zdarzenie miało miejsce. Sądowy wyrok kończy jedną fazę, ale otwiera wiele innych.
