Szwecja może zmienić zasady dotyczące budowy w pobliżu wody. Rząd chce bardziej elastycznego systemu ochrony brzegów, który miałby ułatwić m.in. budowę przy istniejących domach, odbudowę zniszczonych budynków i rozpatrywanie wniosków przez gminy. Pełne propozycje mają zostać przedstawione do końca 2026 roku.
Chodzi o szwedzki strandskydd, czyli ochronę brzegów, plaż i terenów przy wodzie. Obecnie ochrona ta dotyczy co do zasady morza, jezior i cieków wodnych. Standardowy obszar ochronny wynosi zwykle 100 metrów od linii brzegowej, zarówno na lądzie, jak i w wodzie, a w niektórych przypadkach może być rozszerzony do 300 metrów.
Rząd chce bardziej elastycznych zasad
Według szwedzkiego rządu obecny system jest zbyt sztywny i nie zawsze pozwala dobrze ocenić konkretną sytuację w danym miejscu. Kierunek reformy zakłada odejście od modelu opartego głównie na zakazach i przejście do szerszego ważenia interesów: ochrony przyrody, prawa społeczeństwa do dostępu do brzegu, potrzeb właścicieli działek oraz lokalnego rozwoju.
W praktyce oznaczałoby to, że osoba prywatna lub przedsiębiorca chcący wykonać określone działania przy wodzie mógłby ubiegać się o specjalną zgodę. Rząd określa ten kierunek jako bardziej „elastyczny i proporcjonalny”, przy jednoczesnym zachowaniu ochrony wartościowych terenów przybrzeżnych.
Pełniący obowiązki ministra klimatu i środowiska Johan Britz z Liberałów zapowiedział, że celem jest stworzenie systemu, który jednocześnie chroni przyrodę i daje lepsze możliwości rozwoju oraz mieszkania w całym kraju.
Co może się zmienić dla właścicieli działek?
Najważniejsza zmiana dotyczy podejścia do wniosków o budowę lub inne działania w pobliżu wody. Zamiast obecnego systemu ochrony brzegów rząd rozważa procedurę podobną do pozwolenia, w której każda sprawa byłaby oceniana bardziej indywidualnie.
Zgodnie z kierunkiem przedstawionym przez rząd łatwiej mogłoby być:
- budować w pobliżu istniejącego głównego budynku,
- odtwarzać budynki, które spłonęły lub zostały zniszczone,
- realizować niektóre działania przy wodzie po uzyskaniu zgody,
- prowadzić działalność wymagającą lokalizacji blisko wody.
Rząd chce również, aby gminy miały większą odpowiedzialność za planowanie i ocenę takich spraw. Gminy miałyby pokazywać w planach ogólnych, jak widzą wykorzystanie terenów objętych ochroną brzegów, a rola länsstyrelsen w pojedynczych sprawach miałaby zostać ograniczona.
Dlaczego to budzi sprzeciw?
Krytycy ostrzegają, że zmiana może osłabić jedną z ważnych zasad szwedzkiego życia na świeżym powietrzu: dostęp wszystkich mieszkańców do brzegów, plaż, jezior i morza. Naturvårdsverket podkreśla, że strandskydd ma chronić zarówno dostęp ludzi do natury, jak i bioróżnorodność w terenach przybrzeżnych.
Naturskyddsföreningen ocenia propozycję bardzo krytycznie. Organizacja uważa, że nowy system może w praktyce oznaczać odejście od ogólnej ochrony brzegów i większą zabudowę terenów, które dziś pozostają dostępne dla wszystkich. Sekretarz generalna Karin Lexén ostrzega, że gdy brzegi zostaną zabudowane, bardzo trudno będzie je później odzyskać dla społeczeństwa.
Krytyczna jest również Partia Zielonych. Emma Nohrén z Miljöpartiet nazwała propozycję „szaleństwem” i wskazała, że ochrona brzegów jest ważna dla allemansrätten, życia na świeżym powietrzu i ochrony przyrody.
Czy to oznacza, że będzie można swobodnie budować nad wodą?
Nie. Na tym etapie nie ma mowy o całkowitej swobodzie budowania nad wodą. Rząd podkreśla, że cele ochrony brzegów mają pozostać, a działania nie powinny być dopuszczane na obszarach ważnych dla długoterminowego dostępu społeczeństwa do brzegów oraz dla ochrony bioróżnorodności.
To oznacza, że nawet jeśli reforma zostanie wprowadzona, decyzje nadal będą zależeć od konkretnego miejsca. Inaczej może być oceniana działka przy już istniejącej zabudowie, a inaczej teren cenny przyrodniczo, popularna plaża, brzeg używany do rekreacji albo obszar ważny dla zwierząt i roślin.
Dla osób mieszkających w Szwecji, także dla polskich właścicieli domów letniskowych, działek lub nieruchomości blisko wody, sprawa jest istotna praktycznie. Może w przyszłości wpłynąć na możliwość postawienia pomostu, małego budynku gospodarczego, rozbudowy istniejącej zabudowy lub odbudowy domu po zniszczeniu.
Kiedy nowe przepisy mogą wejść w życie?
Na razie nie podano daty wejścia w życie nowych zasad. 1 czerwca 2026 roku przedstawiono kierunek reformy i promemorię z prac Strandskyddsutredningen. Rząd informuje, że pełne sprawozdanie ma zostać przekazane najpóźniej 31 grudnia 2026 roku. Dopiero później można spodziewać się dalszego procesu legislacyjnego.
Warto też pamiętać, że pierwsze złagodzenia przepisów dotyczących ochrony brzegów weszły już wcześniej w życie 1 lipca 2025 roku. Dotyczyły m.in. małych jezior, wąskich cieków wodnych oraz niektórych wyjątków związanych z działalnością gospodarczą i planowaniem.
