Szwecja przekazuje Ukrainie 16 myśliwców Gripen C/D w tym samym czasie, gdy Kijów kupuje 16 nowych maszyn Gripen E. Umowę podpisano we wtorek w Kijowie, podczas wizyty szwedzkiego ministra obrony Påla Jonsona u prezydenta Wołodymyra Zełenskiego.
Porozumienie zamyka etap negocjacji, które trwały od ponad pół roku. Oba kraje podpisały list intencyjny w październiku ubiegłego roku, dotyczący zakupu przez Kijów od 100 do 150 myśliwców Gripen E. Wcześniejsze rozmowy, prowadzone w maju w Uppsali, doprowadziły do wstępnych ustaleń dotyczących skali pomocy i zakupu. Teraz strony przeszły do konkretnego kontraktu.
Szwecja przekazuje Gripeny Ukrainie: co obejmuje umowa z Kijowa
Pål Jonson spotkał się z Zełenskim, aby formalnie podpisać dokumenty w Kijowie. Jak powiedział minister w rozmowie z Dagens Nyheter: „Dzięki samolotom Gripen Ukraina będzie miała znacznie silniejszą obronę powietrzną”.
Prezydent Ukrainy potwierdził podpisanie umowy w komunikacie: „Wraz ze Szwecją kontynuujemy wzmacnianie ukraińskiego lotnictwa bojowego. Dziś nasze kraje podpisały umowę na zakup 16 myśliwców Gripen E. Co ważne, samoloty zostaną dostarczone wraz z pakietem odpowiedniego sprzętu, pomocy technicznej i wsparcia”.
Według koncernu Saab, wartość całej umowy wynosi prawie 25 miliardów koron szwedzkich. Wcześniejsze doniesienia Euronews wskazywały, że szwedzki rząd przedstawiał tę decyzję jako część 22. pakietu pomocy wojskowej dla Ukrainy o łącznej wartości 25,2 miliarda koron, co odpowiada ogłoszonej teraz kwocie kontraktu.
Dwa równoległe strumienie: darowizna i zakup
Konstrukcja umowy łączy dwa różne mechanizmy. Z jednej strony Szwecja przekazuje Ukrainie 16 starszych myśliwców Gripen C/D w ramach pomocy wojskowej – bez opłaty. Z drugiej strony Kijów kupuje 16 nowych maszyn Gripen E, finansując zakup z unijnej pożyczki. Ukraina sfinansuje zakup nowszych myśliwców z pożyczki w wysokości 2,5 miliarda euro udzielonej przez Szwecję, choć formalnie środki te będą rozliczane jako pożyczka unijna.
Starsze samoloty mają trafić do Ukrainy szybciej niż nowe maszyny. Jak podawał wcześniej premier Ulf Kristersson, pierwszy z przekazanych Gripenów C/D dotrze do ukraińskiego wojska na początku 2027 roku, a dostarczone egzemplarze są maszynami zmodernizowanymi. Pierwszym samolotom Gripen C/D będą towarzyszyć przeszkoleni ukraińscy piloci, którzy wrócą na Ukrainę po szkoleniu w Szwecji.
Według Kristerssona szwedzkie myśliwce pilotowane przez ukraińskich pilotów mają być w stanie przechwytywać rosyjskie samoloty przenoszące bomby kierowane – jeden z najbardziej dotkliwych typów uzbrojenia stosowanych przez Rosję w ostatnich miesiącach wojny.
Szwecja jako jeden z największych darczyńców Ukrainy
Decyzja wpisuje się w szerszą strategię szwedzkiego wsparcia dla Kijowa. Od początku rosyjskiej inwazji Szwecja przekazała Ukrainie wsparcie wojskowe i cywilne o wartości ponad 128 miliardów koron, czyli około 11 miliardów euro. Decyzja o przekazaniu Gripenów zapadła wcześniej w 2024 roku, gdy Szwecja zawiesiła plany wysłania myśliwców na Ukrainę po tym, jak partnerzy koalicji poprosili o priorytetowe traktowanie dostaw amerykańskich F-16 – teraz ten plan został odwieszony i sfinalizowany.
Liczba 16 maszyn Gripen E jest niższa od pierwotnie zapowiadanych przez Zełenskiego 100–150 samolotów. Prezydent Ukrainy wielokrotnie deklarował, że Kijów liczy na pozyskanie znacznie większej floty w dłuższej perspektywie, jednak finansowanie tak dużego kontraktu wymaga czasu. Obecna umowa stanowi pierwszy, konkretny krok w tym kierunku – z perspektywą dalszych rozmów o kolejnych dostawach.
