Podwyżka kaucji za puszki i butelki w Szwecji miała zachęcić mieszkańców do częstszego zwracania opakowań. Na razie efekt jest jednak trudny do oceny, bo około 80 procent artykułów nadal nie zostało przestawionych na nowe kwoty pantu.
Sytuacja ma się zmienić w trzecim kwartale 2026 roku, czyli od początku lata. Według Pantamery właśnie wtedy można spodziewać się wyraźnego wzrostu liczby puszek i butelek z nowymi oznaczeniami.
Większy pant już obowiązuje, ale nie wszędzie go widać
Returpack/Pantamera informował, że w 2025 roku podwyższono pant na opakowania napojów z PET i aluminium. Małe butelki PET oraz puszki aluminiowe mają przejść z 1 do 2 koron, a duże butelki PET z 2 do 3 koron.
Pierwsze produkty z wyższą kaucją zaczęły pojawiać się w sklepach we wrześniu 2025 roku. To jednak nie oznaczało natychmiastowej zmiany na wszystkich półkach. Pantamera podkreśla, że przejście na nowe stawki jest procesem obejmującym producentów, handel i automaty do zwrotu opakowań.
Według Sveriges Radio, około 20 procent artykułów zostało dotąd przestawionych na nowe kwoty. To oznacza, że większość opakowań nadal ma stare oznaczenia pantu.
Dlaczego zmiana trwa tak długo?
Katarina Lundell, dyrektor ds. marketingu i komunikacji w Pantamera, tłumaczy, że wszyscy producenci muszą dostosować opakowania. Chodzi między innymi o nowe kody, oznaczenia kaucji i rejestrację produktów w systemie.
Pantamera wskazuje też, że opakowania muszą zostać przetestowane i zarejestrowane w systemie Returpack. Handel musi zaktualizować swoje systemy kasowe i zakupowe, a pantomaty muszą obsługiwać nowe kwoty.
Dlatego przez pewien czas w sklepach mogą znajdować się takie same lub podobne produkty z różnymi kwotami kaucji. Kluczowa zasada jest prosta: zwracana jest ta kwota, która widnieje na opakowaniu.
Co to oznacza dla mieszkańców Szwecji?
Dla osób robiących zakupy w Szwecji najważniejsze jest sprawdzanie oznaczenia na puszce lub butelce. Stare opakowanie nie daje automatycznie prawa do nowej, wyższej kaucji. Pantamera wyjaśnia, że przy zwrocie obowiązuje kwota podana na opakowaniu.
To ważne także dla Polaków mieszkających w Szwecji, szczególnie rodzin, pracowników i osób często kupujących napoje w większych ilościach. Przy kasie wyższy pant oznacza wyższą kwotę do zapłaty, ale pieniądze wracają przy oddaniu opakowania do systemu.
W praktyce przez najbliższy czas konsumenci mogą spotykać się z dwoma poziomami pantu. Jedna puszka może mieć 1 koronę kaucji, inna już 2 korony. Podobnie duża butelka PET może mieć jeszcze 2 korony albo już 3 korony.
Stare opakowania nadal można oddawać
Osoby, które mają w domu puszki lub butelki ze starą kwotą pantu, nie muszą ich wyrzucać. Pantamera informuje, że opakowania ze starą, niższą kaucją będzie można oddawać do 31 grudnia 2029 roku.
To oznacza, że zmiana nie unieważnia starej kaucji. Nie oznacza też jednak, że za stare opakowania zostanie wypłacona nowa kwota. Obowiązuje oznaczenie widoczne na butelce lub puszce.
Pantamera czeka na mocniejszy efekt
Celem podwyżki jest zachęcenie mieszkańców do częstszego zwracania opakowań. Returpack/Pantamera podkreśla, że szwedzki system kaucji należy do najbardziej skutecznych na świecie, a wskaźnik zwrotu opakowań znajduje się nieco poniżej 90 procent.
Tomas Kjellker, dyrektor generalny Returpack/Pantamera, mówił przy ogłaszaniu decyzji, że podwyżka ma dać systemowi dodatkowy impuls i pomóc w recyklingu większej liczby puszek i butelek.
Na razie jednak Pantamera ocenia, że jest zbyt wcześnie, aby wyciągać ostateczne wnioski. Dopiero gdy więcej opakowań otrzyma nowe oznaczenia, będzie można dokładniej ocenić, czy wyższy pant rzeczywiście zmieni zachowania konsumentów.
Co warto sprawdzać przy zakupach?
Najprostsza zasada brzmi: patrz na pantmärket, czyli oznaczenie kaucji na opakowaniu. To ono decyduje, ile pieniędzy zostanie wypłacone przy zwrocie.
W najbliższych miesiącach szczególnie warto zwracać uwagę na trzy kwoty:
- 1 korona — stary pant na puszkach i małych butelkach PET,
- 2 korony — nowy pant na puszkach i małych butelkach PET albo stary pant na dużych butelkach,
- 3 korony — nowy pant na dużych butelkach PET.
Dla konsumentów zmiana będzie najbardziej widoczna wtedy, gdy większa część produktów na półkach przejdzie na nowe oznaczenia. Według zapowiedzi Pantamery taki wzrost ma nastąpić w trzecim kwartale 2026 roku.
