W wielu krajach Zachodu wzrost otyłości wśród dzieci i młodzieży zaczyna się zatrzymywać. W Szwecji ten trend wygląda inaczej: według nowego badania opublikowanego w Nature odsetek dzieci i młodych osób z otyłością pozostaje na podobnym poziomie lub nadal rośnie.
To ważna informacja dla rodzin mieszkających w Szwecji, bo problem dotyczy nie tylko statystyk. Otyłość u dzieci wiąże się z większym ryzykiem chorób w dorosłym życiu, a szwedzkie dane nie pokazują tak wyraźnej poprawy, jak w części Europy Zachodniej.
W pigułce
- Naukowcy przeanalizowali dane z 200 krajów z lat 1980–2024.
- Badanie objęło 232 miliony osób od 5. roku życia.
- W wielu krajach Zachodu wzrost otyłości u dzieci zaczął się stabilizować po 2000 roku.
- We Włoszech, Portugalii i Francji widać oznaki spadku.
- Szwecja, Finlandia i Australia są wskazane jako wyjątki, gdzie odsetek nie maleje lub nadal rośnie.
Szwecja wypada inaczej niż część Zachodu
Międzynarodowy zespół badaczy wykorzystał 4050 badań populacyjnych z pomiarami wzrostu i wagi. Na tej podstawie oceniono zmiany otyłości wśród dzieci, młodzieży i dorosłych w 200 krajach oraz terytoriach od 1980 do 2024 roku.
W wielu krajach Europy Zachodniej i Ameryki Północnej największy wzrost otyłości wśród dzieci i młodzieży nastąpił przed przełomem tysiącleci. Później tempo wzrostu zaczęło słabnąć. W połowie pierwszej dekady XXI wieku w wielu państwach trend zaczął się stabilizować.
Badacze wskazują nawet kraje, w których widoczne są oznaki niewielkiego spadku. Wśród przykładów wymieniono Włochy, Portugalię i Francję. Sytuacja w Szwecji nie wpisuje się jednak w ten korzystniejszy obraz.
Problem dotyczy dzieci i nastolatków
W badaniu osobno analizowano dzieci i młodzież w wieku 5–19 lat oraz osoby dorosłe. To istotne, ponieważ u dzieci i dorosłych stosuje się inne kryteria oceny otyłości, a same trendy mogą rozwijać się w różnym tempie.
W przypadku Szwecji naukowcy wskazali, że kraj należy do wyjątków wśród państw zachodnich o wysokich dochodach. Podobnie jak Finlandia i Australia, Szwecja nie pokazuje takiego zatrzymania lub odwrócenia trendu, jakie widać w części innych państw.
To nie oznacza, że każde dziecko w Szwecji jest zagrożone otyłością. Oznacza jednak, że na poziomie populacji poprawa nie jest tak wyraźna, jak w krajach, które zdołały zahamować wzrost.
Dlaczego te dane są ważne dla rodzin w Szwecji?
Dla Polaków mieszkających w Szwecji znaczenie może mieć przede wszystkim codzienny kontekst: szkoła, żywienie dzieci, aktywność fizyczna i dostęp do profilaktyki. Temat dotyczy rodzin, które wychowują dzieci w szwedzkim systemie edukacji i opieki zdrowotnej.
Szwedzka Agencja Zdrowia Publicznego prowadzi krajowe statystyki dotyczące nadwagi i otyłości w różnych grupach wiekowych dzieci, młodzieży i dorosłych. Dane te są wykorzystywane do planowania oraz oceny działań profilaktycznych.
Problem nie sprowadza się wyłącznie do wyglądu czy masy ciała. Karolinska Institutet informował w marcu 2026 roku o badaniu obejmującym ponad 7200 dzieci w Szwecji, które rozpoczęły leczenie otyłości i były obserwowane do 30. roku życia. Wyniki pokazały zwiększone ryzyko cukrzycy typu 2, nadciśnienia i zaburzeń lipidowych także u dzieci, które początkowo nie miały nieprawidłowych wyników metabolicznych.
Globalnie problem przesuwa się do biedniejszych krajów
Badanie w Nature pokazuje również szerszą zmianę. W krajach o niskich i średnich dochodach otyłość nadal rośnie zarówno wśród dzieci, jak i dorosłych. Dotyczy to między innymi części Afryki, Azji, Ameryki Łacińskiej oraz państw wyspiarskich.
To oznacza, że światowy obraz otyłości staje się coraz bardziej zróżnicowany. W części bogatszych krajów wzrost wyhamował, ale w wielu innych państwach problem dopiero przyspiesza. Jednocześnie Szwecja pokazuje, że samo należenie do zamożnych krajów Zachodu nie gwarantuje poprawy.
Badacze zwracają uwagę, że na trendy wpływają między innymi dostępność i cena żywności, zmiany w produkcji jedzenia, środowisko życia, aktywność fizyczna, polityka publiczna oraz czynniki społeczne. Różnice między krajami mogą więc wynikać nie z jednej przyczyny, ale z całego układu codziennych warunków.
Co warto teraz obserwować?
Najważniejsze będzie to, czy Szwecja zdoła zatrzymać wzrost otyłości wśród dzieci i młodzieży w kolejnych latach. Nowe badanie nie wskazuje jednej prostej przyczyny szwedzkiego wyjątku, ale pokazuje, że kraj nie podąża za najlepszymi przykładami z części Europy Zachodniej.
Dla rodziców praktyczne znaczenie mają przede wszystkim regularne kontrole zdrowia dziecka, rozmowa z vårdcentralen lub szkolną opieką zdrowotną oraz obserwowanie oficjalnych zaleceń dotyczących żywienia i aktywności. W szwedzkich statystykach ten temat pozostaje widoczny, a nowe dane z Nature pokazują, że nie jest to problem zamknięty.
