Oszustwa w branży budowlanej w Szwecji mają być powszechne także na największych placach budowy. Z rocznego raportu Svensk Byggkontroll, niezależnej jednostki działającej w ramach Byggnads, wynika, że kontrolowani podwykonawcy często zaniżali płace, błędnie rozliczali dodatki i przedstawiali sfałszowane dokumenty.
W 2025 roku Svensk Byggkontroll przeprowadził 128 kontroli, z czego 64 zostały zakończone, a 64 nadal trwają. Kontrolowane firmy pracowały jako podwykonawcy na części największych budów w kraju. Przewodniczący Byggnads Kim Söderström stwierdził, że chodzi o „systematyczne i dobrze zaplanowane oszustwa”, możliwe dzięki profesjonalnym modelom obchodzenia szwedzkich umów i przepisów.
Oszustwa w branży budowlanej w Szwecji dotyczą płac i czasu pracy
Z opublikowanego raportu wynika, że w 45 z 64 zakończonych kontroli, czyli w 70 proc. przypadków, wykryto nieprawidłowe poziomy wynagrodzeń. W 55 z 64 spraw, a więc w 86 proc., stwierdzono błędy dotyczące dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych i w godzinach niestandardowych. Ponad połowa kontrolowanych firm łamała też zasady dotyczące wynagrodzenia urlopowego i ekwiwalentu urlopowego.
Raport wskazuje również na naruszenia dotyczące czasu pracy. W ponad połowie spraw wykryto łamanie przepisów o czasie pracy, a sam Svensk Byggkontroll opisuje przypadki tygodni pracy sięgających od 50 do 70 godzin. Według raportu pracownicy często nie otrzymywali prawidłowego dodatku za nadgodziny ani dodatków za pracę w innych godzinach niż standardowe.
Fałszywe dokumenty i zaniżone składki
Jednym z mocniejszych wniosków raportu jest skala manipulacji dokumentacją. W niemal połowie przeprowadzonych kontroli dokumenty przekazane jako podstawa do weryfikacji miały być fabrykowane, modyfikowane albo tworzone po fakcie na potrzeby samej kontroli. To jeden z powodów, dla których związek mówi o profesjonalnie przygotowanych schematach obchodzenia zasad.
Kontrolerzy wykryli też nieprawidłowości podatkowe i składkowe. W 12 z 64 zakończonych spraw odnotowano błędy w szwedzkich wpłatach podatkowych, a w 30 z 64 przypadków nieprawidłowe raportowanie do FORA, czyli systemu związanego między innymi z ubezpieczeniami i emeryturami pracowniczymi. Raport podkreśla, że błędne wypłaty wpływają później również na poziom przyszłych świadczeń pracowników.
36 mln koron dopłat i milionowe pozwy
Jak podaje Byggnads, po przeprowadzonych kontrolach firmy dostały możliwość skorygowania błędów i wypłacenia należnych pieniędzy. W efekcie pracownicy mieli otrzymać łącznie 36 mln koron w dopłatach. Tam, gdzie nie udało się doprowadzić do korekty, negocjacje przyniosły około 12 mln koron odszkodowań.
Raport wymienia też cztery sprawy skierowane do Arbetsdomstolen. Najwyższy wskazany pozew dotyczy firmy Global Scaffolders UAB i opiewa na 108 mln koron. Pozostałe wskazane w raporcie sprawy dotyczą UAB Ordesta, Stenhusgruppen i G&M. Svensk Byggkontroll twierdzi, że wspólnym mianownikiem tych spraw jest pozbawianie pracowników należnego wynagrodzenia i wykorzystywanie zagranicznej siły roboczej przy długich dniach pracy bez prawidłowych dodatków.
Byggnads chce zmian w prawie
Po publikacji raportu Byggnads ponownie zaapelował o ograniczenie długich łańcuchów podwykonawców. Związek ocenia, że sama kontrola nie wystarczy, jeśli prawo nadal będzie pozwalało na struktury sprzyjające nadużyciom. Kim Söderström powiedział, że oszukańcza konkurencja zagraża nie tylko branży budowlanej, ale w dłuższej perspektywie także szwedzkiemu modelowi rynku pracy.
W materiałach Byggnads podkreślono też, że Svensk Byggkontroll powstał po rundzie negocjacji układów zbiorowych w 2023 roku jako branżowy system kontroli mający zatrzymywać oszustwa i przestępczość w życiu zawodowym. Według związku ma on nie tylko wykrywać nadużycia, ale też wspierać firmy, które chcą działać zgodnie z przepisami i układami zbiorowymi.
