Odebranie obywatelstwa w Szwecji dla części osób z podwójnym obywatelstwem zbliżyło się o krok. Rząd otrzymał 18 marca raport SOU 2026:21, który przewiduje możliwość cofania obywatelstwa zarówno w razie uzyskania go na podstawie fałszywych danych, jak i po skazaniu za część szczególnie poważnych przestępstw, w tym niektóre czyny popełniane w ramach sieci gangowych.
Na razie nie są to obowiązujące przepisy. Jak przypomina szwedzki rząd, obecnie w Szwecji nie ma możliwości odebrania obywatelstwa osobie, która już je otrzymała, nawet jeśli zrobiła to na podstawie nieprawdziwych informacji albo została skazana za niektóre najcięższe przestępstwa.
Odebranie obywatelstwa w Szwecji ma objąć dwa główne przypadki
Jak podał Regeringen, raport przewiduje cofnięcie obywatelstwa w dwóch zasadniczych sytuacjach. Pierwsza dotyczy osób, które uzyskały obywatelstwo na podstawie fałszywych danych lub innego niedozwolonego działania. Druga odnosi się do osób skazanych za część najpoważniejszych przestępstw, w tym za określoną przestępczość zagrażającą państwu oraz za część ciężkich czynów popełnianych w ramach sieci przestępczych.
W materiałach przedstawionych przez Justitiedepartementet wskazano dwa warianty podstawy karnej. Węższy obejmuje przestępstwa poważnie zagrażające bezpieczeństwu Szwecji, takie jak część czynów przeciw państwu, część przestępstw terrorystycznych oraz zbrodnie objęte jurysdykcją Międzynarodowego Trybunału Karnego. Szerszy wariant dodaje także przestępstwa, które poważnie szkodzą „żywotnym interesom” Szwecji, jeżeli zostały popełnione w ramach sieci przestępczej.
Jakie przestępstwa mogłyby prowadzić do utraty obywatelstwa
Z prezentacji rządu i samego raportu wynika, że w szerszym wariancie chodzi między innymi o przestępstwa z wybranych rozdziałów szwedzkiego kodeksu karnego oraz o czyny z ustawy o broni, ustawy o przestępstwach dotyczących dotacji, ustawy o materiałach wybuchowych i ustawy o praniu pieniędzy. W samym raporcie jako przykłady wskazano między innymi morderstwo, przestępstwa z bronią, groźne wymuszenie, część ciężkich oszustw oraz inne poważne czyny o charakterze systemowo groźnym.
To nie oznacza jednak, że każde takie przestępstwo automatycznie miałoby prowadzić do odebrania obywatelstwa. Raport wyraźnie zaznacza, że czyn musi być popełniony w ramach sieci przestępczej i jednocześnie w sposób poważny szkodzić żywotnym interesom państwa. W praktyce ma więc chodzić o najcięższe przypadki przestępczości gangowej i systemowo groźnych działań, a nie o każde pojedyncze przestępstwo z tej kategorii.
Dodatkowo próg ma być wysoki także od strony sankcji. W materiałach rządowych zapisano, że cofnięcie obywatelstwa z powodu przestępstwa miałoby być możliwe tylko wtedy, gdy za dany czyn przewidziano maksymalną karę co najmniej czterech lat więzienia. Ta sama logika ma obowiązywać również przy przestępstwach popełnianych w ramach sieci kryminalnych.
Kogo objęłaby zmiana i kto podejmowałby decyzję
Propozycja dotyczy wyłącznie osób z podwójnym obywatelstwem. Rząd i komisja odwołują się tu do konieczności przestrzegania zobowiązań międzynarodowych i unikania bezpaństwowości. Jednocześnie raport przewiduje, że przy cofnięciu obywatelstwa trzeba będzie zawsze oceniać proporcjonalność takiej decyzji, w tym wagę czynu, wpływ na osobę i jej bliskich oraz to, ile czasu minęło od uzyskania obywatelstwa.
Z przedstawionych materiałów wynika też, że w określonych przypadkach nowe przepisy mogłyby dotyczyć również osób poniżej 18. roku życia, o ile zostały skazane i spełnione byłyby pozostałe przesłanki ustawowe. Komisja proponuje ponadto, aby organem decydującym o cofnięciu obywatelstwa był Migrationsverket.
Kiedy zmiany mogłyby wejść w życie
Raport zakłada wejście zmian w ustawie o obywatelstwie od 1 stycznia 2028 roku. Wcześniej musiałaby jednak wejść w życie zmiana konstytucyjna, bo obecne przepisy chronią obywatelstwo w sposób znacznie szerszy. Rząd przypomniał, że taka zmiana została już zaproponowana w propozycji 2025/26:78 i ma zacząć obowiązywać od 1 stycznia 2027 roku.
Sama zmiana konstytucji wymaga jednak pełnej procedury parlamentarnej. Jak wyjaśnia Riksdag, do zmiany ustawy zasadniczej potrzebne są dwa identyczne głosowania parlamentu, a pomiędzy nimi musi odbyć się wybór nowego Riksdagu. To oznacza, że raport z 18 marca nie zmienia jeszcze obecnego stanu prawnego.
Komisja proponuje też przepisy przejściowe. Cofnięcie obywatelstwa za przestępstwo miałoby dotyczyć tylko czynów popełnionych po wejściu ustawy w życie. Z kolei cofnięcie obywatelstwa z powodu nieprawdziwych danych miałoby obejmować tylko obywatelstwa uzyskane już po wejściu nowych przepisów.
