SMHI (Szwedzki Instytut Meteorologiczny i Hydrologiczny) monitoruje, gdzie w Szwecji może w tym tygodniu nadejść meteorologiczna jesień. Region Jämtland w Norrlandzie – po niezwykle zimnym lipcu z mroźnymi nocami – ma pierwsza szansa na wcześniejsze pożegnanie lata. Jednocześnie na południu kraju czeka nowa fala upałów: temperatura w niektórych częściach Götalandu może sięgnąć 30 stopni. Szwecja w tym tygodniu podzielona jest na dwie części – dosłownie meteorologicznie.
Historia jest niezwykle charakterystyczna dla szwedzkiej pogody. Kraj rozciągający się na ponad 1500 kilometrów z południa na północ może w tym samym momencie doświadczać skrajnie różnych warunków klimatycznych. Max Schildt, meteorolog z SMHI, wyjaśnia w rozmowie z Sveriges Radio: „W lipcu w Jämtlandzie również zdarzały się mroźne noce, co nie jest rzadkością. A fakt, że jesień jest już na horyzoncie, według prognoz, jest niezwykle wczesny”.
Meteorologiczna jesień – co to takiego
W Szwecji, tak jak w innych krajach nordyckich, pory roku są definiowane meteorologicznie, a nie astronomicznie. Astronomicznie jesień zaczyna się 22-23 września (równonoc jesienna). Ale w praktyce meteorologicznej Szwecja uznaje nadejście jesieni w oparciu o konkretne kryteria temperaturowe.
SMHI wyjaśnia: „Jesień meteorologiczna ma miejsce, gdy temperatura w ciągu pięciu kolejnych dni utrzymuje się poniżej 10 stopni”. Wystarczy jeden dzień z temperaturą powyżej 10 stopni, żeby licznik zaczął się od nowa. Kryterium jest surowe – jeśli w ciągu tych pięciu dni temperatura choć raz wzrośnie ponad 10 stopni, jesień „przesuwa się” o kolejne dni.
Dokładnie tak samo definiuje się inne pory roku:
- Wiosna: Średnia temperatura powyżej 0 stopni przez 7 kolejnych dni (rzadko potrzebna, bo w większości Szwecji dolna granica wiosny to raczej stabilny wzrost temperatury)
- Lato: Średnia temperatura powyżej 10 stopni przez 5 kolejnych dni
- Jesień: Średnia temperatura poniżej 10 stopni przez 5 kolejnych dni
- Zima: Średnia temperatura poniżej 0 stopni przez 5 kolejnych dni
Ten system oznacza, że w Szwecji różne regiony wchodzą w kolejne pory roku w różnych momentach. To nie przypadek, że w Sztokholmie i Malmö lato trwa zwykle od maja do września, ale w Kirunie – nawet tylko od czerwca do sierpnia. A zima w Skanii może w ogóle nie nadejść w niektórych latach.
Jämtland – dlaczego tam może być najwcześniej
Jämtland to region w środkowej Szwecji, w regionie Norrland. Charakterystyczny górski krajobraz, z wysokościami dochodzącymi do 1700 metrów n.p.m. (Sylarna, Åreskutan). Ta wysokość i położenie w głębi lądu (bez wpływu Bałtyku) powoduje, że region jest zwykle chłodniejszy niż inne części kraju.
Lipiec 2026 roku był w Jämtlandzie niezwykle chłodny. Max Schildt mówi o „mroźnych nocach w lipcu, co nie jest rzadkością” – w niektórych miejscach na wyższych wysokościach temperatura spadała już do zera. To tworzyło warunki, w których średnia dobowa nie osiągała 10 stopni. Jeśli ten trend utrzyma się przez 5 kolejnych dni, region formalnie znajdzie się w jesieni.
Niezwykłe jest tempo. Meteorologiczna jesień w Jämtlandzie zwykle nadchodzi około 20-25 sierpnia. W tym roku prawdopodobnie stanie się to na początku miesiąca – nawet do 2 tygodni wcześniej niż średnio. Schildt nazywa to „niezwykle wczesnym” zjawiskiem.
Jämtland ma być pierwszym regionem, w którym oficjalnie zostanie ogłoszony początek jesieni. Kolejne obszary Norrlandu prawdopodobnie dołączą w ciągu kolejnych tygodni. Do Sztokholmu i innych miast w Svealandzie jesień dotrze zwykle na przełomie sierpnia i września. Do południa Szwecji – dopiero w październiku, a w Skanii czasem dopiero w listopadzie.
Południe – kontrastowa fala upałów
Podczas gdy Jämtland już się przygotowuje na jesień, w tym samym czasie na południu Szwecji spodziewane jest ciepło. SMHI prognozuje: „Po południu i wieczorem w niektórych częściach Götalandu będzie coraz więcej słońca i, w zależności od słońca, temperatura może tu sięgnąć 30 stopni. W przeciwnym razie maksymalnie około 20 stopni, zachmurzenie i deszcz na południu”.
To druga w tym lecie duża fala upałów. Jak informowaliśmy w artykule „Fala upałów wraca do Szwecji”, już wcześniej na południowym wschodzie kraju temperatura sięgała 30 stopni. Ta nowa fala ciepła może przynieść podobne wartości.
Cieplejsze powietrze najprawdopodobniej powróci pod koniec tygodnia, choć SMHI zaznacza, że prognozy są jeszcze niepewne. Szczególnie w Skanii, Blekinge, na Ölandii i Gotlandii mieszkańcy mogą oczekiwać letnich temperatur do końca sierpnia i we wrześniu.
To zjawisko szczególnie widać w Szwecji ze względu na jej geografię. Skania – najbardziej południowy region – jest oddalona od Jämtlandu o ponad 1000 kilometrów. To dystans porównywalny do przestrzeni między Krakowem a Barceloną. Tak duże odległości między północą a południem oznaczają dramatyczne różnice klimatyczne w obrębie jednego kraju.
Szwecja w podziale – zjawisko typowe
Jak pisaliśmy w artykule „Trzy pory roku jednego dnia w Szwecji”, takie sytuacje nie są w Szwecji rzadkie. Wcześniejsze przykłady pokazywały, że jednego dnia w Szwecji można spotkać jednocześnie lato (w Skanii i na wyspach), jesień (w centralnej Szwecji) i zimę (w górach Härjedalen i Dalarna).
Ta rozpiętość ma konkretne konsekwencje. Turystyka w Skandynawii jest silnie sezonowa i lokalna – planując wakacje, warto sprawdzić, jakie warunki panują konkretnie w danym regionie. Rolnictwo musi dopasowywać się do lokalnych warunków. Transport publiczny w Norrlandzie musi być gotowy na wczesną zimę, podczas gdy w Skanii może operować w warunkach „przedłużonego lata”.
Warto też pamiętać o kontekście długoterminowym. Jak pisaliśmy w artykule „Rekordowe temperatury we wrześniu w Szwecji”, w 2023 roku Szwecja doświadczała niezwykłych warunków pogodowych, w tym rekordowych temperatur wrześniowych. Jesień 2019 – jak wskazywaliśmy w artykule „Szwecja cieszy się jesienią. Przyszła najwcześniej od 40 lat” – przyszła w Szwecji najwcześniej od 40 lat. Wczesne jesień w Jämtlandzie 2026 wpisuje się w ten szerszy, choć nierównomierny trend.
Zmiany klimatu – długi kontekst
Szwedzkie pogody stają się coraz bardziej ekstremalne. Jak wskazywaliśmy w artykule „Nowa fala upałów nad Europą – Hiszpania 40°C, Szwecja pod znakiem deszczu”, Erik Kjellström, profesor klimatologii w SMHI, ostrzegał: „W miarę jak globalne ocieplenie postępuje, sytuacja będzie się tylko pogarszać. Tego typu fale upałów za około dekadę staną się jeszcze intensywniejsze i bardziej ekstremalne”.
Paradoksalnie, zmiany klimatyczne mogą prowadzić nie tylko do ocieplenia, ale też do większej zmienności pogody. Chłodny lipiec w Jämtlandzie, przy jednoczesnych falach upałów na południu, może być właśnie przykładem tej zwiększonej zmienności. Klasyczne wzorce pogodowe stają się mniej przewidywalne.
Jak pisaliśmy w artykule „Arktyczne mrozy uderzają w Szwecję”, zimą 2025 roku Norrbotten doświadczał temperatur nawet -36 stopni. To pokazuje, że szwedzki klimat wciąż potrafi być ekstremalny – ale ekstrema stają się bardziej dramatyczne i rozłożone w czasie w sposób, który wcześniej był rzadszy.
Praktyczne rady dla mieszkańców i turystów
Dla osób planujących wakacje w Szwecji na koniec sierpnia i wrzesień, obecna sytuacja meteorologiczna ma konkretne konsekwencje:
Na północy (Norrland): Trzeba przygotować się na jesień. Ciepłe ubranie, wodoodporne buty, kurtka. Temperatury w nocy mogą spadać do kilku stopni lub nawet poniżej zera na większych wysokościach. Pierwsze przymrozki w górach.
W środkowej Szwecji: Zmienna pogoda. Warto mieć zarówno strój letni, jak i cieplejszą kurtkę. Prognoza może się szybko zmienić.
Na południu (Götaland): Wciąż lato. Można się spodziewać wysokich temperatur, ale też pierwszych chłodniejszych dni. Ubrania na kilka warstw.
Dla Polaków spędzających czas w skandynawskich domkach letniskowych (fritidshus) – szczególnie w Norrlandzie – warto sprawdzić, czy dom jest przygotowany na chłodniejsze temperatury. Piec, ciepła bielizna pościelowa, ciepła odzież mogą się nagle okazać potrzebne. Sezon letni w tych rejonach kończy się teraz szybciej niż typowo.
Warto też pamiętać o naturze. Wczesna jesień może przynieść wcześniejsze zabarwienie liści – tak zwane „ruska” (indiańskie lato) w Norrlandzie zaczyna się często w połowie sierpnia. Dla turystów-fotografów to szansa na spektakularne krajobrazy jesienne w rejonach takich jak Jämtland, Dalarna czy Ångermanland.
