Hiszpania idzie na wcześniejsze wybory. Kryzys mieszkaniowy wyrasta na główny temat kampanii

Pedro Sánchez rozpisał wybory na 29 listopada. Kryzys mieszkaniowy, czynsze i brak mieszkań stają się jednym z głównych tematów kampanii w Hiszpanii.

Pan.Paweł

Pedro Sánchez rozpisał przedterminowe wybory parlamentarne na 29 listopada 2026 roku po porażce rządu w głosowaniu nad pakietem mieszkaniowym. Decyzja zamienia trwający od lat kryzys czynszów i niedoboru mieszkań w jedno z najważniejszych pól kampanii. Zarówno lewica, jak i prawica obiecują rozwiązania, ale proponują zupełnie różne drogi.

Premier Hiszpanii Pedro Sánchez ogłosił 5 października, że wybory parlamentarne odbędą się 29 listopada 2026 roku, zamiast w 2027 roku.

W swoim oficjalnym wystąpieniu Sánchez uzasadniał decyzję niemożnością dalszego skutecznego realizowania programu rządu w rozdrobnionym parlamencie. Bezpośrednim politycznym tłem było jednak przegrane kilka dni wcześniej głosowanie dotyczące nowych środków mających złagodzić kryzys mieszkaniowy.

Reuters zwraca uwagę, że protesty mieszkaniowe dały premierowi możliwość przesunięcia kampanii na problem, który od miesięcy budzi ogromne emocje społeczne.

- Reklama -

Nie oznacza to jednak, że wynik wyborów będzie zależał wyłącznie od mieszkań.

W kampanii pojawią się również korupcyjne skandale związane z otoczeniem rządu, migracja, sytuacja gospodarcza oraz relacje Sáncheza z partiami katalońskimi.

Jednak mieszkania przestały być w Hiszpanii kwestią sektorową. Stały się problemem politycznym pierwszego rzędu.

Parlament odrzucił pakiet mieszkaniowy

2 października Kongres Deputowanych odrzucił jeden z kluczowych dekretów rządu dotyczących rynku mieszkaniowego.

Przeciwko głosowało 178 deputowanych w 350-osobowej izbie.

Co istotne, rząd nie przegrał wyłącznie z tradycyjną prawicową opozycją. Przeciwko części rozwiązań wystąpiła również katalońska Junts, która wcześniej wielokrotnie była potrzebna Sánchezowi do utrzymania większości parlamentarnej.

Pakiet miał między innymi wzmacniać ochronę lokatorów, ograniczać wzrost czynszów oraz przedłużać część umów najmu.

Po decyzji parlamentu protestujący zapowiedzieli dalsze demonstracje.

Kilka dni wcześniej tysiące osób uczestniczyło w protestach i obozach protestacyjnych w różnych miastach Hiszpanii.

Eksmisja 87-latki stała się symbolem kryzysu

Jednym z wydarzeń, które gwałtownie zwiększyły presję społeczną, była próba eksmisji 87-letniej Maricarmen Abascal w Madrycie.

Sprawa wywołała protesty w całym kraju i stała się symbolem rosnącego konfliktu pomiędzy lokatorami, właścicielami mieszkań i inwestorami.

W podobnym czasie Reuters opisywał przypadek 65-letniej kobiety na Majorce, która po eksmisji przez dwa miesiące mieszkała w samochodzie. Budynek, w którym wcześniej wynajmowała mieszkanie, został sprzedany funduszowi inwestycyjnemu.

Pojedyncze przypadki nie opisują całego rynku.

Pokazują jednak, dlaczego temat mieszkań zyskał tak duży polityczny ładunek.

Problem jest znacznie większy niż wysokie czynsze

Hiszpański kryzys mieszkaniowy ma kilka źródeł jednocześnie.

W największych miastach i regionach turystycznych podaż nowych mieszkań nie nadąża za popytem.

Znaczenie mają także:

  • wzrost liczby gospodarstw domowych,
  • koncentracja ludności w dużych miastach,
  • wynajem krótkoterminowy,
  • powolne procedury planistyczne,
  • niedobór pracowników w budownictwie,
  • bardzo mały zasób mieszkań socjalnych.

Według danych przytaczanych przez Reutersa Hiszpania może mieć do 2028 roku deficyt sięgający miliona mieszkań. Jednocześnie mieszkania socjalne stanowią około 1,7 proc. zasobu – znacznie mniej niż w wielu państwach Europy Zachodniej.

Ceny nieruchomości wzrosły według Reutersa o około 26 proc. w ciągu ostatnich dwóch lat. (Reuters)

Największy ciężar ponoszą młodzi ludzie oraz osoby, które nie posiadają własnej nieruchomości.

Ustawa z 2023 roku pozwala ograniczać czynsze

Hiszpania już w 2023 roku przyjęła ustawę o prawie do mieszkania – Ley por el Derecho a la Vivienda.

Pozwala ona regionom ogłaszać określone obszary jako zonas de mercado residencial tensionado, czyli strefy napiętego rynku mieszkaniowego.

Jednym z kryteriów jest sytuacja, w której gospodarstwo domowe przeznacza średnio ponad 30 proc. swoich dochodów na czynsz lub ratę kredytu wraz z podstawowymi kosztami utrzymania mieszkania. (BOE)

Drugim możliwym kryterium jest wzrost cen zakupu lub wynajmu w ciągu pięciu lat o co najmniej trzy punkty procentowe więcej niż inflacja w danym regionie.

Po uznaniu obszaru za rynek napięty możliwe jest stosowanie ograniczeń przy ustalaniu czynszu w nowych umowach.

Ale region musi chcieć zastosować prawo

I tutaj znajduje się jeden z największych problemów hiszpańskiego systemu.

Polityka mieszkaniowa jest w dużym stopniu zdecentralizowana.

To wspólnoty autonomiczne decydują, czy wystąpić o uznanie konkretnych gmin za strefy napiętego rynku.

W praktyce oznacza to, że państwowe przepisy nie działają identycznie w całej Hiszpanii.

Regiony rządzone przez Partido Popular w dużej mierze nie zdecydowały się na wykorzystanie mechanizmu ograniczania czynszów.

Z kolei Katalonia zrobiła to na szeroką skalę.

To ważniejsze wyjaśnienie niż stwierdzenie, że prawica po prostu „blokuje ustawę”. Ustawa istnieje, ale jej skuteczność zależy w dużym stopniu od władz regionalnych.

Katalonia pokazuje, że limity mogą obniżyć czynsze

Pierwsze oficjalne dane z Katalonii są szczególnie interesujące.

W 140 gminach początkowo objętych systemem stref napiętego rynku średnie czynsze w pierwszym roku stosowania regulacji spadły o 4,9 proc.

W samej Barcelonie spadek wyniósł 8,9 proc.

Jednocześnie liczba obowiązujących umów najmu wzrosła, a liczba gospodarstw domowych mieszkających w wynajmowanych lokalach była wyższa niż rok wcześniej. Takie dane znalazły się w przyjętym w 2026 roku państwowym planie mieszkaniowym.

Obecnie status rynku napiętego posiada już 307 gmin.

Dane te nie dowodzą jednak, że samo ograniczenie cen rozwiązuje kryzys mieszkaniowy.

Krytycy takich regulacji argumentują, że zbyt silne ograniczenia mogą zniechęcać właścicieli do wynajmowania mieszkań oraz inwestorów do budowy nowych lokali.

Sánchez wprowadza kolejne ograniczenia

29 września rząd przyjął kolejny dekret dotyczący mieszkań.

Przewiduje on między innymi nadzwyczajne przedłużanie umów najmu oraz ograniczenie aktualizacji czynszów do końca 2027 roku.

Jeżeli czynsz znajduje się już powyżej maksymalnego poziomu wynikającego z państwowego indeksu, nie powinien być dalej podnoszony.

W innych przypadkach podwyżka ma być ograniczona do maksymalnie 2 proc., jeśli strony nie uzgodnią inaczej.

Nowe regulacje obejmują także wynajem pokoi oraz umowy sezonowe.

Ma to ograniczyć praktykę obchodzenia kontroli czynszów poprzez dzielenie mieszkań na osobne pokoje albo podpisywanie formalnie tymczasowych umów z osobami, które faktycznie mieszkają tam na stałe.

Po rozpisaniu wyborów rząd ponownie próbuje przepchnąć rozwiązania

6 października, dzień po ogłoszeniu wyborów, rząd ponownie zatwierdził dwa dekrety mieszkaniowe.

Obejmują między innymi ograniczenia czynszów, ochronę przed eksmisją w określonych przypadkach oraz ograniczenia dotyczące zakupów nieruchomości przez duże podmioty.

Sánchez przedstawia te rozwiązania jako odpowiedź na społeczne oczekiwania.

Opozycja argumentuje natomiast, że część regulacji może ograniczyć inwestycje i jeszcze bardziej zmniejszyć podaż mieszkań.

To będzie jedna z podstawowych różnic programowych przed 29 listopada.

PP stawia na znacznie większą podaż

Partido Popular Alberto Núñeza Feijóo proponuje inne podejście.

Zamiast koncentrować się przede wszystkim na regulacji cen, partia chce radykalnie zwiększyć liczbę budowanych mieszkań oraz uprościć procedury planistyczne.

Feijóo zapowiada budowę nawet 250 tys. mieszkań rocznie oraz obniżenie części podatków i barier administracyjnych.

Spór przed wyborami nie będzie więc sprowadzał się do pytania „czy coś zrobić z mieszkaniami”.

Praktycznie wszystkie największe partie zgadzają się już, że problem istnieje.

Różnią się w odpowiedzi na pytanie co jest jego główną przyczyną.

Lewica większą wagę przywiązuje do ochrony lokatorów, ograniczania czynszów, regulacji wielkich właścicieli i zwiększania publicznego zasobu mieszkań.

PP koncentruje się bardziej na zwiększaniu podaży, ułatwieniach dla inwestycji i budownictwa.

Hiszpańska gospodarka rośnie, ale mieszkanie pochłania efekty wzrostu

Polityczny problem Sáncheza jest tym większy, że Hiszpania pod wieloma względami gospodarczo radzi sobie dobrze.

Reuters wskazuje, że PKB kraju wzrósł o około 15 proc. od końca 2021 roku, a wzrost pozostaje szybszy niż w dużej części strefy euro.

Rząd może również wskazywać na reformę rynku pracy, wzrost płacy minimalnej, podwyższenie części świadczeń i rozszerzanie praw socjalnych.

Jednak dla gospodarstwa domowego, które coraz większą część dochodu wydaje na czynsz, dobre dane makroekonomiczne nie muszą oznaczać poprawy sytuacji życiowej.

To właśnie dlatego temat mieszkań jest dla rządu zarówno szansą, jak i ryzykiem.

Sánchez może próbować przedstawić wybory jako starcie dwóch różnych modeli polityki mieszkaniowej.

Opozycja może natomiast odpowiedzieć prostym pytaniem: dlaczego po ośmiu latach jego rządów mieszkania nadal są tak trudne do zdobycia?

Temat mieszkań dotyczy również cudzoziemców

Hiszpański rząd próbował już wcześniej ograniczać presję na rynek poprzez propozycje dotyczące zagranicznych inwestorów.

Na skandynawiainfo.pl/ opisywaliśmy plan nawet 100-procentowego podatku przy zakupie nieruchomości przez osoby spoza Unii Europejskiej.

Sánchez argumentował wówczas, że część zakupów dokonywana jest przede wszystkim w celach inwestycyjnych, podczas gdy mieszkańcy mają coraz większe problemy ze znalezieniem dostępnego cenowo lokalu.

Problem jest szczególnie widoczny w Madrycie, Barcelonie, na Balearach, Wyspach Kanaryjskich oraz na wybrzeżu Morza Śródziemnego.

Wcześniej pisaliśmy również o różnicy między cenami oczekiwanymi przez najemców a rzeczywistymi stawkami w europejskich miastach, obejmującej także Madryt i Barcelonę.

Przed wyborami 29 listopada mieszkania mogą więc stać się jednym z niewielu tematów, które jednocześnie dotyczą młodych wyborców, rodzin, najemców, właścicieli nieruchomości, turystyki i polityki regionalnej.

Sánchez zdecydował się sprawdzić przy urnach, czy niezadowolenie z kryzysu mieszkaniowego może zostać przekształcone w poparcie dla jego propozycji.

Nie ma jednak podstaw, by przesądzać, że właśnie ten temat zdecyduje o wyniku wyborów. Pewne jest coś innego: po latach wzrostu cen mieszkań żadna z głównych partii nie może już prowadzić kampanii, traktując politykę mieszkaniową jako temat drugorzędny.

Udostępnij ten artykuł