Cyberatak odcina prąd i wodę, pojawia się zagrożenie uderzeniami rakietowymi, a tysiące ludzi muszą znaleźć bezpieczne miejsce pod ziemią. Tak wyglądał scenariusz wielkich ćwiczeń obrony cywilnej Shelter 2026 przeprowadzonych w fińskim Kuopio. Wzięło w nich udział ponad 2000 osób.
Ćwiczenia odbyły się 2 i 3 września w dzielnicy Savilahti. Wzięli w nich udział przedstawiciele służb, władz lokalnych, organizacji ochotniczych, przedsiębiorstw i szkół oraz mieszkańcy i studenci. Ich zadaniem było przetestowanie tego, jak przy dużym kryzysie chronić ludność i utrzymać współpracę pomiędzy różnymi instytucjami.
Associated Press określiła Shelter 2026 jako największe ćwiczenia obrony cywilnej w Europie od zakończenia II wojny światowej. Fińscy organizatorzy używają ostrożniejszego określenia: ćwiczenia były wyjątkowe pod względem skali i największe tego typu w Finlandii od dziesięcioleci.
Cyberatak, brak wody i zagrożenie rakietami
Scenariusz przedstawiony podczas ćwiczeń zakładał poważne zakłócenia funkcjonowania Kuopio. Cyberataki miały doprowadzić między innymi do problemów z dostawami energii i wody. Jednocześnie uczestnicy musieli działać w sytuacji zagrożenia rosyjskimi atakami rakietowymi.
Nie oznacza to jednak, że fińskie władze spodziewają się obecnie konkretnego ataku.
Miasto Kuopio jeszcze przed rozpoczęciem ćwiczeń zaznaczyło, że jest to w pełni zaplanowane szkolenie, niezwiązane z żadnym rzeczywistym zagrożeniem ani sytuacją nadzwyczajną. Celem było sprawdzenie procedur, dowodzenia, komunikacji i przepływu informacji w warunkach, gdy normalne funkcjonowanie społeczeństwa zostaje poważnie zakłócone.
Pod ziemią miejsce dla około 7000 osób
Centralnym punktem ćwiczeń była Luola, czyli „Jaskinia” – ogromny kompleks wykuty w skale w Kuopio.
Na co dzień obiekt służy jako centrum sportowe i miejsce wydarzeń. W sytuacji kryzysowej może jednak zostać przekształcony w schron obrony cywilnej dla około 7000 osób. Miasto określa go jako jeden z najnowocześniejszych tego typu obiektów podwójnego zastosowania w Europie.
Podczas ćwiczeń część uczestników pozostała pod ziemią na noc. Poborowi w kombinezonach ochronnych ćwiczyli między innymi pomiary promieniowania, a organizatorzy sprawdzali przyjmowanie dużej liczby ludzi, zaopatrzenie, komunikację i funkcjonowanie schronu po jego przestawieniu z trybu codziennego na kryzysowy.
Fiński model zakłada jednak, że schron jest tylko jednym z elementów przygotowania. Gospodarstwa domowe powinny być w stanie samodzielnie poradzić sobie przez co najmniej 72 godziny, gdyby prąd, woda lub inne podstawowe usługi przestały działać. Takie zalecenie znalazło się również w oficjalnych materiałach towarzyszących Shelter 2026.
skandynawiainfo.pl/ opisywało wcześniej, jak Finlandia i inne kraje nordyckie przygotowują mieszkańców na kryzys lub wojnę. W fińskich zaleceniach również pojawia się zasada posiadania zapasów pozwalających przetrwać pierwsze trzy doby kryzysu.
Rosyjski samolot nad Finlandią. Incydent trwał trzy minuty
Ćwiczenia odbyły się w okresie podwyższonego napięcia bezpieczeństwa w regionie.
20 sierpnia rosyjski samolot rozpoznawczy Ił-20 miał naruszyć fińską przestrzeń powietrzną na południe od wyspy Utö w zachodniej części Zatoki Fińskiej. Według fińskiej Straży Granicznej incydent trwał około trzech minut, a maszyna znalazła się maksymalnie około 4,7 mili morskiej, czyli 8,7 km, w głąb fińskiego terytorium. Sprawa jest przedmiotem dochodzenia.
Finlandia wezwała w związku z tym ambasadora Rosji i zażądała wyjaśnień. Minister obrony Antti Häkkänen podkreślił, że każde podejrzenie naruszenia terytorium jest traktowane poważnie.
Nie jest to jednak dowód na to, że wrześniowe ćwiczenia zostały zorganizowane w odpowiedzi na ten konkretny incydent. Shelter 2026 zapowiedziano wiele miesięcy wcześniej – oficjalne informacje o przygotowaniach do manewrów publikowano już w lutym 2026 roku.
Finlandia przygotowywała się do kryzysów długo przed wojną w Ukrainie
Rozbudowana obrona cywilna nie jest w Finlandii nowym zjawiskiem. Kraj przez dziesięciolecia utrzymywał system poboru, schronów i przygotowania ludności, nawet po zakończeniu zimnej wojny.
Rosyjska pełnoskalowa inwazja na Ukrainę zmieniła jednak otoczenie bezpieczeństwa. Finlandia porzuciła wieloletnią politykę wojskowej niezaangażowania i 4 kwietnia 2023 roku weszła do NATO. Szwecja zrobiła to później – 7 marca 2024 roku.
Doświadczenia Ukrainy były również jednym z tematów ćwiczeń w Kuopio. Ich organizator Asko Muhonen zwracał uwagę, że w przypadku realnego ataku ludzie mogą mieć zaledwie kilka minut na znalezienie schronienia. Dlatego nie zawsze najważniejszy jest ogromny bunkier zdolny wytrzymać najcięższy atak – liczy się także możliwość szybkiego dotarcia do bezpiecznego miejsca w najbliższym otoczeniu.