Według WHO oporność na antybiotyki to „cicha pandemia” i jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia publicznego na świecieChoć sytuacja oporności na antybiotyki w Szwecji jest nadal relatywnie dobra na tle wielu państw, rząd uznaje, że zagrożenie rośnie także tutaj. Dlatego przedstawiono nową, długoterminową strategię przeciwdziałania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe z jasnymi, mierzalnymi celami do 2035 roku – po raz pierwszy z konkretnymi wskaźnikami i datą ich realizacji, jak podkreśla minister spraw społecznych Jakob Forssmed .

---

„Jedno z najbardziej niedocenianych zagrożeń naszych czasów”

Jakob Forssmed opisuje oporność na antybiotyki w Szwecji i na świecie jako „jedno z największych i najbardziej niedocenianych zagrożeń naszych czasów”. Przypomina, że przez blisko sto lat antybiotyki były fundamentem nowoczesnej medycyny – od leczenia ciężkich zakażeń po rutynowe operacje i chemioterapię.

W 2019 roku zakażenia bakteryjne oporne na antybiotyki doprowadziły bezpośrednio do ponad miliona zgonów na świecie, co potwierdzają także analizy WHO i badania opublikowane w „The Lancet”. Forssmed podkreśla, że oporność jest zjawiskiem nieuchronnym, bo bakterie stale się zmieniają, ale można ją opóźniać i ograniczać.

---

17 celów na 10 lat: mniej recept, lepsza diagnostyka, więcej profilaktyki

Nowa strategia krajowa obejmuje 17 ogólnych celów na najbliższe dziesięciolecie. W porównaniu z poprzednimi dokumentami wyraźnie widać silniejszy nacisk na profilaktykę – zapobieganie zakażeniom i ograniczanie konieczności stosowania antybiotyków.

Cel „250 recept” do 2035 roku

Jednym z najbardziej konkretnych wskaźników jest limit liczby recept: do 2035 roku w opiece ambulatoryjnej ma być wystawianych maksymalnie 250 recept na antybiotyki na tysiąc mieszkańców rocznie. To nawiązanie do istniejącego już „celu 250”, który od lat funkcjonuje w szwedzkiej polityce zdrowotnej i według rządu mniej więcej odpowiada obecnemu poziomowi zużycia.

Diagnostyka ma być bardziej precyzyjna, aby szybciej dobierać właściwy rodzaj antybiotyku. Chodzi m.in. o szersze stosowanie badań, które pozwalają odróżnić infekcje wirusowe od bakteryjnych i uniknąć niepotrzebnych antybiotyków.

To logiczny krok: jeśli lekarze będą mieli lepsze narzędzia diagnostyczne, łatwiej im będzie oprzeć się presji na „profilaktyczną” receptę, która często jest źródłem nadużyć.

---

Profilaktyka: szczepienia, mniej zakażeń szpitalnych i lepsza opieka nad seniorami

Nowa strategia mocno podkreśla znaczenie zapobiegania infekcjom. W dokumencie zapisano m.in. utrzymanie wskaźnika wyszczepienia dzieci na obecnym poziomie około 95 procent. To kluczowy element ochrony przed chorobami, które często wymagają antybiotykoterapii w razie powikłań.

Ważnym celem jest również zmniejszenie o jedną trzecią średniej liczby zakażeń związanych z opieką zdrowotną – tzw. zakażeń szpitalnych. Pod lupą znajdzie się zarówno szpitalna higiena, jak i procedury w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej.

Szczególną uwagę poświęcono opiece nad osobami starszymi, gdzie infekcje – zwłaszcza układu moczowego i dróg oddechowych – są jedną z głównych przyczyn przyjmowania antybiotyków. Strategia zakłada m.in. lepsze standardy profilaktyki, szkolenia personelu i bardziej ostrożne podejście do przepisywania leków w domach opieki.

---

Edukacja społeczeństwa: jak używać antybiotyków odpowiedzialnie

Rząd chce również zwiększyć świadomość społeczeństwa na temat zasad stosowania antybiotyków. Strategia przypomina kilka prostych, ale kluczowych reguł:

• antybiotyków nie wolno stosować bez recepty lekarza,
• lek trzeba przyjmować zgodnie z zaleceniami i do końca kuracji,
• nie należy przywozić antybiotyków z zagranicy „na wszelki wypadek” ani dzielić się nimi z innymi osobami.

Według danych Folkhälsomyndigheten nadużywanie i niewłaściwe stosowanie antybiotyków – w tym zbyt krótkie kuracje – to jedne z głównych motorów rozwoju oporności.

Ten element bywa często pomijany, choć jest kluczowy: nawet najlepsza strategia na poziomie państwa nie zadziała, jeśli pacjenci będą traktować antybiotyki jak szybką „tabletkę na wszystko”.

---

Nie tylko bakterie: wielolekooporne grzyby i inne zagrożenia

Strategia nie ogranicza się wyłącznie do bakterii. Obejmuje też inne formy oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe, w tym wielolekooporne szczepy grzybów, które w kilku krajach powodują ciężkie zakażenia szpitalne i coraz częściej są trudne do leczenia.

Forssmed przyznaje, że tego typu patogeny „zaczynają dotykać także Szwecję”. W praktyce oznacza to konieczność lepszego monitoringu, rozbudowy diagnostyki mikrobiologicznej i procedur izolacji w szpitalach, tak aby nowe, oporne odmiany nie rozprzestrzeniały się niezauważone.

---

Krajowa produkcja antybiotyków: fabryka APL jako element bezpieczeństwa

Ważną częścią układanki jest zapewnienie fizycznego dostępu do leków. Latem rząd ogłosił, że Szwecja kupuje fabrykę antybiotyków, aby zabezpieczyć dostawy kluczowych preparatów, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych, takich jak wojna czy kolejna pandemia. Transakcję sfinalizowano w sierpniu – zakłady przejęła państwowa spółka Apotek Produktion & Laboratorier AB (APL).

Zgodnie z informacjami spółki, przejęcie zakładu w Strängnäs ma wzmocnić krajową produkcję antybiotyków, w tym penicylin, i zwiększyć odporność systemu ochrony zdrowia na przerwy w globalnych łańcuchach dostaw.

Jest to sygnał, że oporność na antybiotyki w Szwecji traktowana jest nie tylko jako problem medyczny, ale także element bezpieczeństwa państwa – podobnie jak dostęp do energii czy infrastruktury cyfrowej.

---

Fakty: czym jest oporność na antybiotyki?

• Antybiotyki leczą infekcje bakteryjne. Nie działają na wirusy.
• Nadużywanie antybiotyków sprawiło, że część bakterii rozwinęła mechanizmy oporności – przestają reagować na leki.
• Gdy bakterie stykają się z antybiotykiem, mogą mutować. Jeśli mutacja daje im przewagę, oporne szczepy mnożą się i rozprzestrzeniają. Wtedy trzeba sięgać po inne antybiotyki, a z czasem może zabraknąć skutecznych opcji.
• Ryzyko oporności jest mniejsze, gdy antybiotyki stosuje się tylko wtedy, gdy są naprawdę potrzebne, i w odpowiedniej dawce przez cały zalecony czas.
• Według Folkhälsomyndigheten w 2050 roku nawet 70 000 Szwedów rocznie może chorować z powodu zakażeń wywołanych przez oporne bakterie.
• WHO klasyfikuje oporność na antybiotyki jako jedno z największych zagrożeń dla zdrowia ludzi i określa ją mianem „cichej pandemii”.